Michiel* werkt in een laboratorium. ‘Achteloos liet mijn werkgever in onze werkoppervlakken gaten aanbrengen voor kabels. Ik maakte me zorgen over het stof dat vrijkwam.’ Niet onterecht, zo bleek achteraf. Onderzoek op Michiels werkvloer wees uit dat asbest was vrijgekomen. Na blootstelling aan UV-straling is blootstelling aan asbest de meest voorkomende oorzaak van beroepsgerelateerde kankers.
Verplichte inventaris
‘Wie asbestvezels inademt, loopt risico op longziekten of asbestkanker. Daarom is de asbestinventaris op elke werkvloer wettelijk verplicht’, weet Kris Van Eyck van de dienst onderneming van het ACV.
'Asbest kan vrijkomen bij slijtage of bij werkzaamheden. De jaarlijkse update van de inventaris herinnert jezelf en wie eventueel werken komt uitvoeren aan de risico’s'
Kris Van Eyck, dienst onderneming van het ACV
‘Veel ondernemingen zijn zich niet bewust van de mogelijke aanwezigheid van asbest. Je ziet het immers niet met het blote oog. Misschien gaat het enkel om vloerbekleding, een technische ruimte in de kelder of een dak. Maar asbest kan vrijkomen bij slijtage of bij werkzaamheden. De jaarlijkse update van de inventaris herinnert jezelf en wie eventueel werken komt uitvoeren aan de risico’s. Preventie moet centraal staan.’
Om de 30 jaar controle
De dienst Arbeidsinspectie van de FOD Werkgelegenheid laat weten dat de wettelijke verplichtingen rond de asbestinventaris systematisch bevraagd worden tijdens de basisinspectie van ondernemingen. Maar dat kan Van Eyck weinig sussen: ‘Ondernemingen worden spijtig genoeg door het gebrek aan inspecteurs gemiddeld slechts één keer om de 30 jaar gecontroleerd. Werknemersvertegenwoordigers kunnen het gevaar wel benoemen, maar zonder controle is er geen naleving.’
Dat laatste wordt gestaafd door cijfers van de Arbeidsinspectie die Visie opvroeg. Uit een steekproef bij 3.060 ondernemingen blijkt dat 58 procent van de gecontroleerde ondernemingen niet of niet volledig in orde was. ‘Het valt op dat vooral in de kleinere ondernemingen zonder gespecialiseerde preventieadviseur een asbestinventaris vaker niet dan wel kan worden voorgelegd’, klinkt het bij de FOD. In ondernemingen met minder dan twintig werknemers waar de werkgever zelf als preventie-adviseur kan optreden, is maar liefst 64 procent van de ondernemingen niet in orde.
‘Vaak ontbreekt het daar aan kennis van de wetgeving’, meent Van Eyck. ‘De externe diensten voor Preventie en Bescherming zouden daarbij de nodige ondersteuning moeten bieden.’ Maar bij grotere ondernemingen, waar een opgeleid preventie-adviseur aan boord moet zijn, blijkt nog steeds 36 procent in gebreke. ‘Schuldig verzuim’, oordeelt Van Eyck.
Maar bij grotere ondernemingen, waar een opgeleid preventie-adviseur aan boord moet zijn, blijkt nog steeds 36 procent in gebreke. ‘Schuldig verzuim’, oordeelt Van Eyck.
Jan Buyens van Asbestspotter, die in ondernemingen, scholen en bij particulieren als erkend asbestdeskundige langsgaat, schat dat misschien een kwart van de bedrijven in orde is. ‘Dan heb ik het slechts over de inventaris, en nog niet eens over beheersmaatregelen en opvolgingsplannen. Asbesthoudende toepassingen zoals branddeuren, plafondpanelen, leidingisolatie ... houden vaak een groot risico in. Maar zelfs al is de werkgever op de hoogte, dan zien ze er vaak nog geen prioriteit in.’
Strengere normen
Federaal secretaris van ACVBIE Dirk Coninckx erkent dat de regelgeving er is, maar dat de praktijk beter moet. ‘Er zijn federale en Vlaamse regels, maar bouwfirma’s steken heel vaak de regiogrenzen over.’ Hij juicht dan ook toe dat de Belgische wetgever Europese richtlijnen wil omzetten in nationale wetgeving: eind dit jaar zal de maximale hoeveelheid asbest waaraan een medewerker blootgesteld mag worden tien keer lager liggen dan nu.
Over de naleving is hij kort: ‘Aannemers zijn op de hoogte. Wie de wet overtreedt, gedraagt zich crimineel. We blijven drukken op sensibilisering van werkgevers – preventieadviseurs voelen al te vaak een grote druk om de ogen te sluiten – en op handhaving.’
Daarnaast heeft hij nog een boodschap voor het grote publiek: ‘Ook in woningen vormt asbest een risico. Ga niet zomaar koterijen afbreken of werken uitvoeren. Het is niet voor niets dat een asbestattest verplicht is gemaakt bij de verkoop van woningen en andere gebouwen.’
* Michiel is een schuilnaam.
Wat is asbest?
Asbest is een grondstof die veel in bouwmaterialen werd verwerkt. Blootstelling eraan kan long(vlies)kanker veroorzaken, maar ook andere kankers. 1 op de 3 mensen die longvlieskanker krijgen, werkte trouwens niet in de asbestindustrie, maar is omgevingsslachtoffer. Al werd in 1998 de productie ervan verboden, toch zijn er jaarlijks nog zo’n 400 overlijdens die aan asbest kunnen worden gerelateerd in ons land. Dat cijfer wordt waarschijnlijk onderschat.
Asbest verwijderen in een gebouw of woning in Vlaanderen is vandaag niet verplicht. Maar als asbest bij werken bloot komt te liggen of als het asbestmateriaal in slechte staat is, moet het veilig worden verwijderd. Vlaanderen wil tegen 2040 ‘asbestveilig’ zijn. Het asbestattest en de asbestinventaris spelen daar een belangrijke rol in.
