Enthousiast, maar ook met enige argwaan begint Goorden aan dit interview. ‘Er verschijnen heel wat fouten in de pers over de PFOS-affaire, ook technische foutjes. In feite geen ramp, want alleen een wetenschapper merkt op als er milligram in plaats van microgram staat. Maar ik vind dat wel lastig, want het toont dat het in de media niet over de materie zelf gaat: de discussie wordt herleid tot een woord en wederwoord. Dat terwijl de wetenschap en cijfers gewoon zelf de waarheid spreken.’
Zoekt ‘de media’ vaak naar stemmen en tegenstemmen in plaats van de grond van de zaak?
‘We zitten daar inderdaad met een probleem. Toen de Raad van State in december voor een eerste keer oordeelde dat Lantis als bouwheer van Oosterweel illegaal aan het werk was kwam dat voor velen als een verrassing. Nochtans verkondig ik al bijna een jaar dat het overheidsbedrijf een illegale stortplaats organiseren. Alleen, omdat Lantis en betrokken politici mijn boodschap negeerden durfde de pers er ook niet over te schrijven: er was geen wederwoord.’
Dit klopt niet
‘En Lantis heeft wel meer fouten gemaakt, doelbewust: belangrijke informatie niet gecommuniceerd, illegale stortplaatsen georganiseerd en bodemnormen frauduleus opgesteld. Als wetenschap moet dienen om een politieke wil door te drukken, wordt het een maatschappelijk probleem. Want het gevolg is dat niet alleen de politiek aan geloofwaardigheid inboet, maar ook wetenschap. Terwijl het publiek al sceptisch staat tegenover wetenschap doet een overheid aan wetenschapsfraude … Dan is het aan de media om te zeggen: dit klopt niet.’
Zware conclusies over de werking van onze samenleving. Heb je zelf nog wel vertrouwen in de maatschappij?
‘Onze wereld hangt aan elkaar met belangen. Dat kun je niemand verwijten. En wat er fout loopt is soms het gevolg van cynisme, maar veel vaker van gewoon lompigheid. Ik kijk het liefst naar het hele systeem. Om vertrouwen te houden moet je jezelf afvragen wat je wil. Voor mij is dat om in een niet-corrupt land te wonen.’
‘En wat er fout loopt is soms het gevolg van cynisme, maar veel vaker van gewoon lompigheid’
Thomas Goorden
Corruptie is wel een zwaar woord …
‘Wat we zien is corruptie à la flamande. Dat is anders dan een enveloppe met cash geld onder tafel of dreigen met geweld. Maar op alle andere vlakken kun je wel spreken over corruptie: belangenvermenging met politici in allerlei bestuursraden, een wereld van ons-kent-ons en steekpenningen voor vergaderingen waarvoor je zelfs niets moet doen. Daarnaast heb je de wetenschap en vergunningen die op maat van het beleid aangepast worden.’
‘Zo heb je een overheid die niet bezig is met haar kerntaak: zorgen voor ons allemaal. Dat zegt ook de Raad van State: het is niet in het algemeen belang. Als een overheid voor privébelangen opkomt, dan heb je duidelijk corruptie.’
Is die corruptie doelbewust?
‘Het is geen groot en uitgekiend plan. Het begint nooit met iemand die zegt: ik ga een groot misdrijf plegen. Zoiets groeit traag en begint bijvoorbeeld met een wet die een beetje in de weg zit. Daarna volgt een vervelend rapport dat niet gepubliceerd wordt want niemand zal het merken. Iedere kans wordt benut om een politieke zin door te drijven: onder meer door de toegang tot rechtspraak te fnuiken, afbouw van personeel voor milieucontrole, sleutelposities voor het afleveren van belangrijke milieuvergunningen in handen van één partij. Zodra je begint te graven vallen er na verschillende jaren zo wel wat lijken uit de kast.’
‘Wat we zien is corruptie à la flamande. Dat is anders dan een enveloppe met cash geld onder tafel of dreigen met geweld. Maar op alle andere vlakken kun je wel spreken over corruptie’
Thomas Goorden
Als zoiets in het systeem zit, kan je dat wel veranderen?
‘Er zijn genoeg mensen die dat proberen, alleen is dat een flink gevecht bergop. Want het kost heel veel moeite, je kan jezelf verliezen en het gevaar dreigt dat je helemaal cynisch wordt.’
Waarom doe jij het?
‘Dat is een vorm van dwangmatigheid waar ikzelf wel met een afstand en soort geamuseerdheid naar kan kijken. En ik zou me slechter voelen als ik niets doe. Het scheelt ook wel dat ik succesvol ben in m’n activisme. Als dat niet het geval is, wordt je omgeving langzaamaan wel wanhopig. (lacht) Maar als je successen boekt met je activisme, krijg je daar ook ruimte voor.’
© Maarten De Bouw
Sabotage
Wanneer beschouw je activisme als succesvol?
‘Tegenhouden of aanpassen is in ons land de enige manier om als activist succesvol te zijn. Iets positiefs realiseren vanuit activisme is met onze wetgeving onmogelijk. Nederlanders hebben met de Klimaatzaak werkelijk beleid kunnen afdwingen. Bij ons won de Klimaatzaak ook in de rechtbank, maar er kwam in de praktijk geen verandering uit voort. Dan blijft alleen sabotage over, al klinkt dat vies. En het vormt ook precies het verwijt dat activisten soms krijgen.’
Ondertussen ploeg de boer verder. Velen onder ons kunnen er toch ook voor kiezen om helemaal niet om te kijken naar maatschappelijke problemen?
‘Dat klopt, tot je met een crisis geconfronteerd wordt. Dat zagen we de voorbije twee jaar met corona. En de echte crisis komt nog met de klimaatopwarming. Stel dat we met dezelfde aanpak van de coronacrisis een tijd tegemoet gaan met jaarlijks een milieuramp als de overstromingen in Wallonië, of groter. (stilte) Daar heb ik geen goed gevoel bij.’
‘Stel dat we met dezelfde aanpak van de coronacrisis een tijd tegemoet gaan met jaarlijks een milieuramp als de overstromingen in Wallonië, of groter. (stilte) Daar heb ik geen goed gevoel bij'
Thomas Goorden
Tussen de politiek en activistische burger zit ook nog een middenveld. Hoe kan dat nog mee zaken in beweging zetten?
‘Sociale bewegingen zoals vakbonden hebben een stevige maatschappelijke positie verworven, ook al staan ze altijd onder druk. Kijk bijvoorbeeld naar cao’s die ze mee bepalen: dat is een degelijk systeem waardoor je als Belgische werknemer goed beschermd bent. Alleen zitten we nu in een periode waarin er ook een vakbond voor het milieu moet komen. Milieubeleid moet mee bepaald worden door milieuorganisaties, eigenlijk het equivalent van die cao’s. Het is logisch dat het middenveld die rol opneemt. Alleen moeten we nog wennen aan het idee dat zulke organisaties geen mensen maar het milieu en de planeet vertegenwoordigen. Al is dat ook weer in ons eigen belang.’
