Het belang van collega’s mag niet onderschat worden, zegt Lode Godderis, professor aan het Centrum voor Omgeving en Gezondheid van de KU Leuven en CEO van de externe preventiedienst Idewe. ‘Wij hebben nood aan anderen om ons goed te voelen, mensen zijn sociale wezens. Iets kunnen betekenen voor iemand is superbelangrijk voor ons mentaal welzijn.’
Maar de slinger kan ook te ver doorslaan, wanneer werknemers slechte arbeidsomstandigheden aanvaarden door de aanwezigheid van goede collega’s.
‘Hoge werkeisen en te weinig autonomie worden soms opgevangen door de aanwezigheid en steun van collega’s’, stelt Christophe Vanroelen, professor sociologie aan de VUB. ‘Soms spelen bedrijven de goede werksfeer en de collegialiteit uit bij aanwervingen, terwijl de arbeidsvoorwaarden en -omstandigheden misschien ondermaats zijn.’
Invloed op gezondheid
‘De effecten van contacten met collega’s op onze mentale en zelfs fysieke gezondheid zijn duidelijk aanwijsbaar en bewezen’, zegt Deborah De Moortel, professor sociologie aan de VUB. ‘Mijn eigen onderzoek toont aan dat de sociale steun van collega’s, na loon, de belangrijkste verklarende factor is voor een goede mentale gezondheid.’
‘Sociale steun is belangrijk in het vermijden van burn-outs.‘
Lode Godderis
Godderis: ‘Bij burn-out zien we duidelijk dat de sociale steun van collega’s belangrijk is in het voorkomen van burn-out. Als mensen zich daarentegen gestresseerd voelen door een slechte relatie met collega’s, dan uit zich dat vaak in nek- of rugklachten. Er zijn ook bewezen correlaties tussen pesten en gezondheidsklachten zoals verhoogde bloeddruk en aandoeningen van hart en bloedvaten.’
Individuele jobs
In bepaalde banen is er weinig of geen contact met collega’s, denk maar aan huishoudhulpen of vrachtwagenchauffeurs. Steeds vaker worden collega’s ook vervangen door digitale toepassingen. Dat lijkt op het eerste gezicht eenzaam en nefast voor de mentale gezondheid.
‘Als mensen zich eenzaam of geïsoleerd voelen, zie je inderdaad de kans op stress en andere mentale klachten sterk toenemen’, vervolgt Godderis. ‘Dus voor mensen die alleenstaand zijn en die hun werk eigenlijk als enige link met anderen hebben, zijn zulke banen niet aan te raden. Maar er zijn bijvoorbeeld ook introverte mensen die liever op zichzelf werken, met veel autonomie en die minder nood hebben aan collega’s. Voor die mensen kan het ook net een verademing zijn.’
‘Ik heb veel collega’s leren kennen’
Monika (41) organiseerde mee een sessie zumba voor haar collega's. ©Layla Aerts
‘Ik ben ingegaan op een brief van het ACV om kandidaat te worden voor de sociale verkiezingen. Vooraf wist ik niet veel over de vakbondswerking. Samen met de secre-taris en de centrale hebben we een zumba-avond (Latijns-Amerikaanse muziek en dans, red.) georganiseerd voor dienstenchequewerknemers. Dat wekte de aandacht. Er waren broodjes en drank, en animatie voor de kinderen. Sommige vrouwen namen ook hun man mee. Veel vrouwen zijn buitenlands en kennen hun rechten niet. Op zo’n avond praat je al wat makkelijker over het werk en kun je waardevolle informatie delen.’
‘Als huishoudhulp kom je maar zelden in contact met je collega’s. We werken allemaal in vaak lege huizen. Op kantoor, als we op einde van elke maand de dienstcheques komen inleveren, kruisen we elkaar, maar veel tijd om te praten is er niet.’
‘Ik heb veel collega’s leren kennen. En er groeien ook vriendschappen uit, want behalve het werk heb je nog wel meer gemeen: je komt uit dezelfde gemeenschap, of je hebt kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd … Het doet goed om te weten dat je niet alleen bent, ook op het werk.’Telewerk
Sinds de coronacrisis werd telewerken plots het nieuwe normaal. Maar daardoor hebben we steeds minder fysiek contact met collega’s.
Jens Doms, socioloog aan de VUB, doet onderzoek naar telewerken. ‘Heel wat werknemers geven aan zich geïsoleerd te voelen en echte ontmoetingen met collega’s te missen. Van elkaar kunnen leren op het werk valt bijvoorbeeld voor een groot stuk weg. Telewerken heeft zeker ook voordelen op vlak van balans tussen werk en privé. Maar niet iedereen kan thuis werken. Die achterblijvers zitten dan eenzaam op een lege werkplek. Het sociale element van werken komt daardoor onder druk te staan.’
‘Van elkaar kunnen leren op het werk valt bij telewerken voor een groot stuk weg.’
Jens Doms
Volgens Doms zijn meer afspraken rond telewerken onvermijdelijk. ‘Transparante communicatie en goede afspraken zijn nodig omdat je als werknemer deel uitmaakt van een collectief. De behoeften en noden van een individu moeten worden afgestemd op die van collega’s. Daarom worden afspraken beter op teamniveau gemaakt dan op organisatieniveau. Leidinggevenden spelen hier een heel belangrijke rol in.’
‘Bij telewerken wordt te snel gewezen op individuele verantwoordelijkheid voor het voorkomen van stress en gezondheidsproblemen’, reageert De Moortel. ‘Wanneer je thuiswerkt, is overwerken je eigen keuze. Het inrichten van een thuiskantoor of het in stand houden van verbondenheid wordt plots allemaal de verantwoordelijkheid van de werknemer. Waarom zou dat zo moeten zijn terwijl je nog steeds werkt voor een organisatie?’
