Tonen wie aan de rand van de samenleving staat, zonder opsmuk of oordeel: dat is waar de broers Dardenne al decennia in uitblinken, bijvoorbeeld met Rosetta, L’Enfant of Le gamin au vélo. Zelfs Martin Scorsese (The Wolf of Wall Street, The Departed, Goodfellas) waaide met complimenten naar de Waalse filmbroers.
LUC ¬ ‘We groeiden op in een dorp vlakbij Seraing (Luik, red.), bekend om zijn zware industrie, vooral staal en metaal. In onze jeugdjaren was Seraing een bruisende en volkse stad.’
JEAN-PIERRE ¬ ‘Eind jaren ‘70 sloeg dat om: de industrie had haar deuren gesloten, winkels en cafés waren toe, straten leeg, huurprijzen gekelderd. Toch voelde je nog een onderstroom van solidariteit, een restant uit de jarenlange arbeidersbeweging. Daar ligt de kiem van inspiratie voor onze films.’
'De industrie had haar deuren gesloten, winkels en cafés waren toe, straten leeg, huurprijzen gekelderd. Daar ligt de kiem van inspiratie voor onze films.’
Jean-Pierre Dardenne
Komen jullie zelf uit een arbeidersgezin?
LUC ¬ ‘In onze straat waren wij de enige bediendenfamilie. Vader was industrieel tekenaar, en we hadden één kamer extra in ons huis, maar al onze vrienden kwamen uit arbeidersgezinnen.’
‘We hadden geen geld om een camera te kopen. We gingen dus eerst werken in de kerncentrale van Tihange, toen in opbouw. Ons idee was simpel: we sprokkelden verhalen in de buurt, vaak over onrecht of verzet. In het weekend daarop toonden we die documentaires in een zaaltje in de buurt. Dat deden we zo’n twee tot drie jaar.’
Toch zijn jullie naar fictie overgestapt, waarom?
JEAN-PIERRE ¬ ‘Onze films leunen heel dicht aan bij het echte leven. We tonen graag het verhaal van een individu. Hoe hij of zij naar de wereld kijkt, wat hij meemaakt, de complexiteit van keuzes.’
LUC ¬ ‘Eigenlijk is het heel simpel: les gens qui sont mis dehors, on les met dedans. Wie in de realiteit wordt buitengesloten, plaatsen wij in ons kader. De 17-jarige Rosetta (uit de gelijknamige film waarmee ze hun eerste Gouden Palm wonnen, red.) bijvoorbeeld woont op een camping met haar moeder, in een armzalige situatie. Niemand ziet of kent haar situatie. Op de camping draagt ze altijd haar laarzen, maar daarbuiten draagt ze steevast een ander paar schoenen. Enkel zij weet dat. Die eenzaamheid, dat interesseert ons.’
‘We willen tonen hoe een persoon dat socio-economisch wordt opgesloten, er toch misschien in slaagt om daaruit te geraken, óók dankzij anderen.’
© Johannes Vande Voorde
Opvallend is dat jullie, ondanks de zwaarte, altijd kiezen voor een hoopvol einde.
LUC ¬ ‘Dat klopt. Mensen zeggen vaak dat onze films zo donker, zo zwaar zijn. Tegelijk zitten ze vol hoop. We beseffen dat er tienermoeders zijn die niet uit de ellende geraken. Filmmaken geeft ons de vrijheid om die strijd te tonen. In Jeunes mères zien we hoe meisjes worstelen met naar school gaan en zichzelf staande houden, terwijl ze in hun eentje de volle verantwoordelijkheid over een kind moeten dragen. Dat is enorm zwaar. Daarom zoeken wij in onze films naar een uitweg, hoe fragiel ook.’
JEAN-PIERRE ¬ ‘In Jeunes mères vinden ze die uitweg dankzij de medewerkers van het moederhuis of van hun dichte omgeving. Ze ervaren ook onderling steun.’
'Een baby in je armen houden of niet terwijl je je tegenspeler van antwoord dient, is een wereld van verschil.'
Luc Dardenne
Hoe uitdagend was het om te werken met zoveel baby’s op de set?
LUC: ‘Eigenlijk makkelijk. We waren er niet gerust in op voorhand, want zo’n baby valt niet te regisseren. We moesten wel eens een opname stilleggen omdat een baby luidkeels huilde of honger had. De actrices hadden geoefend: hoe neem je een baby vast, hoe geef je een flesje enzovoort. Maar het bijzondere was dat de meisjes net steun vonden in die baby’s. Een baby in je armen houden of niet terwijl je je tegenspeler van antwoord dient, is een wereld van verschil. Je moet rekening houden met dat kleine levende wezentje. En we werden er allemaal goed gezind van.’
Na decennia samenwerken lijken jullie nog steeds mekaar feilloos aan te voelen.
LUC ¬ ‘Samenwerken voelt heel natuurlijk voor ons. Als het niet zou klikken, zou mijn broer wit zeggen als ik zwart wil. En dan maakten we een grijze film. Maar wij sluiten geen compromissen we willen dezelfde film maken. Er is iets in onze verbeelding dat wij delen uit onze jeugd, wat maakt dat wij al zo lang mekaar feilloos aanvoelen. Althans, dat is ons buikgevoel. Zo diep hebben we dat nu ook weer niet uitgespit.’ (lacht)
Is er vandaag in de praktijk minder mededogen voor jullie personages?
JEAN-PIERRE ¬ ‘Oh ja, dat hebben we zien veranderen. De brutale toon van rechtse partijen over mensen die hulp nodig hebben hoor je vandaag heel openlijk. Ze zeggen er in één adem bij dat die hulp moet stoppen. Want – zo beweren ze – als mensen hulp nodig hebben, komt dat net door die steun.’
'De brutale toon van rechtse partijen over mensen die hulp nodig hebben hoor je vandaag heel openlijk. Ze zeggen er in één adem bij dat die hulp moet stoppen. Want – zo beweren ze – als mensen hulp nodig hebben, komt dat net door die steun.'
Jean-Pierre Dardenne
LUC ¬ ‘De ieder-voor-zich-mentaliteit is veel sterker dan toen wij jong waren. Die sterke cultus van het individu doet het bijna zwak lijken om een ander nodig te hebben. Onderlinge hulp wordt niet langer als iets positief gezien. Tegelijk voel ik, vooral bij jongeren, een sterke onderstroom van solidariteit terugkomen. Moeilijk om er de vinger op te leggen, maar ik voel het duidelijk.’
JEAN-PIERRE ¬ ‘Vandaag regeert een groep mensen die denkt te zullen winnen, maar ik geloof dat ze het mis hebben. Alleen weten ze dat nu nog niet.’
LUC: ‘Maar over pakweg tien jaar wel.’ (lacht luid)
