Van de 40 miljoen platformwerkers in heel de EU worden er 5,5 miljoen vandaag foutief als zelfstandigen beschouwd. Maar wie zo als schijnzelfstandige aan het werk is, grijpt naast verschillende arbeids- en socialezekerheidsrechten. Om die werkers beter te beschermen, kwamen voorbije nacht vertegenwoordigers van het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese Commissie tot concrete afspraken voor een richtlijn.
‘We draaien de bewijslast om’, liet Kathleen Van Brempt, Europarlementslid voor Vooruit meteen na de onderhandelingen al optekenen. ‘Het is niet aan de werknemer, maar aan het platform om te bewijzen dat de platformwerker wel degelijk als zelfstandige wordt tewerkgesteld.’
Vijf jaar wachten op duidelijkheid
Bij United Freelancers van het ACV wordt heel wat voorzichtiger gereageerd. ‘Sinds begin dit jaar bestaat er in België al een wet op basis van het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie’, schetst Martin Willems, verantwoordelijke van United Freelancers. ‘Die wet was ook zogenaamd ambitieus, maar blijkt in de praktijk helemaal niet effectief om werknemers echt te beschermen tegen platforms. Niet in de minste plaats omdat de meeste platformen gewoon weigeren om de wet toe te passen. En bij de overheid is er weinig haast om ze te controleren.’ Volgens Willems is het resultaat dat er alleen maar nieuwe rechtszaken volgen. ‘Terwijl een degelijke wet die net zou moeten vermijden.’
‘Zo lopen al sinds 2018 rechtszaken van platformwerkers tegen Uber en Deliveroo. Wat heb je er als koerier aan dat je dan meer dan vijf jaar moet wachten voor je zekerheid hebt over je rechten?’ Om die redenen wil United Freelancers meer duidelijkheid over wat er in de richtlijn komt te staan voor er een oordeel over te vellen. ‘Cruciaal is dat het niet aan de platformwerker is om te bewijzen dat die een werknemer is van het platform, maar aan het platform om het tegendeel te bewijzen.’
Revolutionair
Volgens het sociaaldemocratisch, Italiaans Europarlementslid Elisabetta Gualmini, die mee onderhandelde, is het niettemin een revolutionair akkoord. Want behalve duidelijke regels over wie wel en wie niet in dienst werkt van een platform, komen er ook regels over de transparantie van de algoritmes of het gebruik van privégegevens als persoonlijke overtuiging of communicatie met collega’s. Dat is wat Willems betreft wel een grote verbetering ten opzichte van de huidige situatie. ‘Op dat vlak waren er ook nog heel wat stappen in de goede richting te zetten. Gelukkig was er over de nood aan meer transparantie op Europees vlak minder discussie.’
Daarnaast wordt de macht van artificiële intelligentie ingeperkt. Een computer kan niet langer alleen beslissen om een persoonlijk account te blokkeren of zelfs een medewerker te ontslaan. Daarvoor zal binnenkort altijd menselijke goedkeuring nodig zijn.
De richtlijn moet nu eerst binnen de EU formeel goedgekeurd worden. Daarna duurt het nog een poos voor ze in nationale wetgeving omgezet wordt.
