Met verbijstering kijkt het ACV naar de nieuwe plannen van Vlaams minister van Werk Zuhal Demir (N-VA). Zij draait de duimschroeven voor werkzoekende namelijk nog harder aan met een nog strenger schorsingsbeleid. Bovenop de geplande beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd, schiet de minister het doel voorbij, volgens de vakbond. ‘Dit is uitermate contraproductief beleid’, klinkt het.
Demir wil dat de VDAB sneller en harder inzet op financiële sancties als werkzoekenden hun plichten niet nakomen. ‘Nochtans was ons sanctiekader in Vlaanderen al behoorlijk streng, net omdat de uitkeringen voorheen niet beperkt waren in de tijd’, zegt Nationaal secretaris van het ACV Stijn Gryp daarover.
Tegengesteld effect
Ondertussen besloot de nieuwe federale regering om de werkloosheidsuitkeringen te beperken tot maximaal twee jaar. ‘Met Demir die op het Vlaamse niveau ook strenger wil optreden, zal de VDAB voortaan op heel korte tijd met zware uitkeringssancties komen’, verduidelijkt expert van het ACV Koen Repriels.
‘Nochtans heeft dat heeft op lange termijn een tegengesteld effect. Het leidt immers niet tot duurzaam werk.’ Repriels verwijst daarvoor naar onderzoek van de Nederlandse arbeidsbemiddelaar. ‘Uitkeringssancties draaiden ook bij onze noorderburen nadelig uit.’
‘Uitkeringssancties draaiden ook bij onze noorderburen nadelig uit.’
Koen Repriels, expert ACV
Door onmiddellijk heel streng op te treden, dreigen mensen snel eender welk werk – hoe slecht ook – te aanvaarden, besluit het Nederlands onderzoek. ‘Daardoor belanden ze nadien terug in de werkloosheid. Zo’n beleid leidt alleen maar tot stress en een hoog armoederisico.’ Wat wel werkt, zijn duidelijke waarschuwingen om het zoekgedrag bij te sturen. Die zorgden bij Nederlandse werkzoekenden wel voor extra inspanning.
Mensen van de radar
‘Het enige gevolg van harde uitkeringssancties is dat heel veel mensen voor lange tijd zullen verdwijnen van de radar van de arbeidsbemiddeling. Zo komen zij terecht in de sociale bijstand, met minder opvolging. Of ze hebben geen alternatief behalve precair werk of zwartwerk’, aldus Repriels.
De kans dat geschorste werkzoekenden daarna nog terugkeren in het reguliere werkcircuit wordt dan wel heel klein. Gryp: ‘Nog strenger optreden en mensen definitief schrappen is dus een bijzonder contraproductieve maatregel om een hogere werkzaamheidsgraad te halen.’
‘Nog strenger optreden en mensen definitief schrappen is een bijzonder contraproductieve maatregel om een hogere werkzaamheidsgraad te halen.’
Stijn Gryp, nationaal secretaris ACV
Dat blijkt ook uit het Nederlandse onderzoek naar opvolging van zoekgedrag. ‘Mensen die toegang hebben tot kwalitatieve bemiddeling, vinden sneller een duurzame job. Het is dus vooral van belang om geschorste werkzoekenden zo snel mogelijk terug in kwalitatieve begeleiding te krijgen en dan ook de uitkering onmiddellijk terug te hervatten. Als ze het goed meent met mensen, corrigeert minister Demir haar actieplan zodat mensen nooit onherroepelijk uit de bemiddeling verdwijnen’, weet Gryp.
Vorig jaar 1.705 definitieve schorsing
Uitkeringssancties omvatten de tijdelijke of definitieve uitsluiting van de werkloosheidsuitkering. Een tweede sanctie zou binnen het jaar de uitsluiting van de werkloosheidsuitkering betekenen. Specifiek waren er in Vlaanderen in 2023 al 10.032 tijdelijke schorsingen en 1.705 definitieve schorsingen van de uitkering.
‘Op de krappe Vlaamse arbeidsmarkt zijn werkzoekenden vaak mensen met een medische of psychologische achtergrond. Ook oudere werkzoekenden en mensen met een migratieachtergrond hebben het nog altijd heel moeilijk om werk te vinden’, zegt Repriels. ‘Met een profielanalyse zou de VDAB zicht krijgen op wie gesanctioneerd wordt. Wat is de leeftijd? Hoe lang zijn ze gemiddeld werkloos?’
Begeleiding op maat kan dan helpen bij het wegwerken van drempels op weg naar arbeidsmarkt. Repriels: ‘Dat kan enkel door hen een doorgedreven begeleiding, opleiding en werk op maat aan te bieden. Daarin spelen ook werkgevers een grote rol. Wie schreeuwt om arbeidskrachten, moet op de huidige, krappe arbeidsmarkt iedereen een kans durven geven. Enkel werkzoekenden hard aanpakken gaat aan die gedeelde verantwoordelijkheid voorbij.’
Signalen uit de praktijk
In 2024 ging Welzijnszorg in gesprek met verschillende mensen met ervaring met drempels naar waardig werk. Uit enkele dagen in Antwerpen, Brugge en Diest kwamen volgende getuigenissen boven. Ze laten zien hoe doorgedreven controle geen oplossing biedt voor mensen die moeilijk hun weg naar werk vinden.
‘De VDAB zit echt achter je aan als je lang niet hebt gesolliciteerd. Als het op dat moment mentaal moeilijk gaat en dan krijg je zo een brief van VDAB, dan gaat dat echt niet.’ – Professioneel begeleider Cl van jongeren met psychische kwetsbaarheid
‘Ook al zoek je naar werk en zien ze dat je echt wil werken, dan nog minderen en minderen ze je uitkering. Ik kan dat begrijpen als iemand geen job zoekt, maar als je dag en nacht zoekt naar een job en je vindt niets ...’ – Pa op de signaaldag
‘Sommige jongeren hebben wel nood aan een lichte verplichting, maar ik geloof dat als je een bredere coaching inzet om te kijken naar het persoonlijke verhaal, dan is het een compleet ander verhaal.’ – Professioneel begeleider Cl. van jongeren met psychische kwetsbaarheid
