Het is oorlog in Europa. Daar hoort het tellen van de verliezen bij. Enigszins meewarig wordt naar de verliezen van de vijand gekeken: verouderd materiaal tot schroot herleid. De verliezen van de bondgenoot zijn daarentegen aansporing tot levering van nieuw – en vooral het beste – materiaal.
In het kielzog van de oorlog die bezig is, lijken we ons al voor te bereiden op de oorlog die nog komen gaat. De oorlog waarin we rechtstreeks betrokken zullen zijn. De roep om nog meer te investeren in defensie wordt steeds luider, niet alleen op financieel vlak. Net zoals Poetin, moeten ook wij blijkbaar meer mensen mobiliseren voor de oorlog die komen gaat. Meer mensen? Dan is de dienstplicht toch de oplossing? Dat suggereert althans de stafchef van het Belgisch leger Michel Hofman.
Iedereen voelt zich door de Russische invasie bij de keel gegrepen, de roep om ‘meer defensie’ is dan ook begrijpelijk. Het hangt er dan wel van af hoe je naar defensie kijkt. Voor de vredesbeweging Pax Christi Vlaanderen blijft een belangrijke vaststelling dat we bij de aanvalsoorlog van Poetin in Oekraïne relatief machteloos staan, ondanks het militaire overwicht dat we als Europa en als NAVO hebben. Tegelijkertijd valt het mij op, op hoeveel manieren de oorlog woedt, ook buiten de frontlinie. Gas is hier onbetaalbaar, en zo woedt de oorlog in de portemonnee van elk gezin. Gas wordt afgefakkeld op Russische velden, en zo woedt de oorlog om het klimaat.
De opbouw van een goede defensie begint met een goede risicoanalyse en een juiste definitie van wat er nodig is voor veiligheid. De klassieke militaire confrontatie waar we nu zo gebiologeerd naar kijken, is dan maar het topje van de ijsberg. Op allerlei manieren is onze hoogtechnologische en verweven samenleving kwetsbaar. Hybride oorlogspraktijken zullen ons steeds meer bedreigen. Cyberoorlog, fake news, ontregeling van ons energiepark op de Noordzee … Het hoort allemaal tot de mogelijkheden waarop we ons als samenleving moeten voorbereiden. Om nog maar te zwijgen van de klimaatcrisis, de groeiende ongelijkheid, polarisering, pandemieën enzovoort.
We moeten ‘als samenleving’ een antwoord hebben op de risico’s voor het samenleven. Defensie is dan geen zaak van het militaire apparaat alleen. Het is goed dat (grote) bedrijven, gemeentebesturen, sociale bewegingen … aan ‘scenario-denken’ doen, en daarbij ook ‘worst case scenario’s’ voor ogen nemen. Onze ingenieurs en elektriciens, onze juristen en treinbestuurders, onze sociaal werkers en verplegers zullen daar hun rol opnemen. Een rol die hen beter past dan die van dienstplichtige, en die ze dus met grotere effectiviteit zullen uitvoeren.
Ik ben directeur én enthousiast medestander van Pax Christi Vlaanderen, zelf gewetensbezwaarde met een korte ‘carrière’ bij de civiele bescherming. Toch geloof ook ik dat er een (beperkte) rol weggelegd is voor militairen en een leger. Defensie is meer dan een zaak van militairen alleen, maar – zeker op korte termijn – hebben militairen daarin een specifieke rol te spelen. Bij een specifieke rol hoort – zo leert ons een goed personeelsbeleid – een specifiek profiel. Ik denk aan ‘kunnen beslissen in crisissituaties’ of ‘technische handelingen kunnen stellen in crisissituaties’. Meer en specifieker dan van de doorsnee dienstplichtige verwacht kan worden. Of heeft defensie dan toch ook nog een profiel voor ‘kanonnenvlees’, zoals we dat van de oorlogen uit de goede oude tijd kennen?
Dienstplicht is dus geen goed idee. Het past niet bij de beperkte, maar gespecialiseerde taak die het militaire apparaat in de huidige nationale defensie dient op te nemen, en het zuigt menselijke hulpbronnen weg van de plekken waar ze – zeker in tijden van (klimaat)crisis – nodig zijn om de complexe machine die onze samenleving is zo veilig mogelijk te laten draaien. Onze nationale veiligheid is een te belangrijk gegeven om alleen aan het militaire apparaat over te laten.
Stefan Nieuwinckel, directeur Pax Christi Vlaanderen
