‘Een surreële uitzondering’, ‘alleen in België’. Critici van de automatische loonindexering gebruiken steeds dezelfde argumenten om het uitzonderlijke karakter van het Belgische loonsysteem te benadrukken. Tot in de jaren tachtig waren er algemene systemen die de lonen automatisch koppelden aan de stijgende levensduurte in onder meer Frankrijk, Denemarken, Nederland of Italië, maar sinds die werden afgebouwd kent België in Europa – op Malta, Luxemburg en Cyprus na – geen gelijkgestemden meer.
Maar het tij lijkt opnieuw te keren. Door de koopkrachtcrisis ijveren steeds meer Europese werknemers nu voor ons ‘Belgische model’.
'In het laatste anderhalf jaar is het aantal cao's met een automatische loonindexering in Spanje verdubbeld'
Onderzoeker Stan De Spiegelaere (UNI Europa)
Onderzoeker Stan De Spiegelaere van de Europese vakbondsfederatie UNI Europa ziet dat de wederopstanding van de index zich zowel in nationale onderhandelingen als in het sectoroverleg voltrekt. ‘De meeste sprekende voorbeelden vind je in Nederland en Spanje’, zegt hij, ‘maar ook elders is er op bedrijfs- of sectorniveau een opmars bezig.’
In Spanje sluiten alsmaar meer vakbonden cao’s af met een automatische koppeling van de lonen aan de inflatie. Dat wijt De Spiegelaere aan de syndicale traditie in Spanje: ‘Tot pakweg 2007 bevatte ruim 70 procent van alle Spaanse cao’s een clausule over een automatische indexering, maar daarna daalde dat tot 14 procent. In het laatste anderhalf jaar is het aantal cao’s met een indexclausule nu opnieuw verdubbeld.’
Angst voor sociale onrust
Een bewuste strategie van de Spaanse vakbonden, aldus De Spiegelaere, al gaan ze minder opzichtig te werk dan de Nederlandse FNV. De grootste vakbond bij onze Noorderburen voert sinds vorig jaar een grote nationale campagne voor een automatische prijscompensatie, zoals het daar heet. ‘Voorlopig is dat nog niet in veel Nederlandse cao’s opgenomen’, zegt De Spiegelaere, ‘maar de publieke druk zorgt er al wel voor grote eenmalige loonsverhogingen. Werkgevers zijn bang voor sociale onrust door de hoge inflatie.’
De ongeziene prijsstijgingen voor energie en levensmiddelen leiden in verschillende Europese landen tot grootschalig protest. De tendens naar de herinvoering van de index verklaart volgens De Spiegelaere deels waarom Spanje momenteel minder sociale onrust kent dan Frankrijk, Duitsland, Nederland of het Verenigd Koninkrijk. In dat laatste land staken werknemers in nagenoeg alle sectoren, waaronder ook het onderwijs en de gezondheidszorg, al bijna een jaar lang voor een loonsverhoging in lijn met de inflatie van boven de tien procent.
