In totaal geeft de Belgische overheid aan werkgevers naar schatting om en bij de tien miljard euro aan loonsubsidies. Dat zijn kortingen op sociale bijdragen of premies om zogenaamde ‘loonkosten’ te drukken. Een ruim hoger percentage van het bruto binnenlands product dan onze buurlanden.
Bart Cockx
Hij onderzoekt het arbeidsmarktbeleid en loonsubsidies.
‘Maar loonsubsidies zorgen niet automatisch voor meer tewerkstelling’, waarschuwt Bart Cockx. De econoom aan de UGent onderzoekt onder welke voorwaarden loonsubsidies wél de samenleving ten goede komen. In zijn laatste onderzoek neemt hij de bijdragevermindering ‘voor de eerste werknemer’ van de regering-Michel (2014-2018) onder de loep, goed voor een kostprijs van 488 miljoen euro.
‘Een algemene loonlastenvermindering heeft weinig zin.’
Werkgevers zeggen vaak dat ze loonsubsidies nodig hebben omdat de loonkosten in België te hoog liggen.
COCKX ¬ ‘Ik ben daar niet van overtuigd. Je moet die loonkosten afwegen tegenover de productiviteit van werknemers. We hebben werknemers met een erg hoge productiviteit, voor wie nog hogere lonen mogelijk zijn, maar voor sommige korter geschoolden kan zo’n subsidie om hun tewerkstelling te verzekeren, goed zijn.’
‘Een algemene loonlastenvermindering heeft weinig zin. De groep mensen tussen de dertig en de vijftig jaar is zo goed als volledig aan het werk. Hoe kan een loonlastenverlaging voor hen dan voor meer tewerkstelling zorgen? Dan gebruiken werkgevers de subsidie om hun winsten te verhogen, of het loon van hun werknemers.’
‘Onze overheid deelt een aantal subsidies uit zonder degelijke evaluatie.’ © Wouter Van Vooren
Vindt u dat de Belgische overheid te onzorgvuldig omspringt met loonsubsidies?
COCKX ¬ ‘Onze overheid deelt een aantal subsidies uit zonder degelijke evaluatie. Als je ze niet goed richt op bepaalde doelgroepen, zijn ze weinig effectief. Ik pleit ervoor om kortingen voor lagere lonen of langdurig werklozen te behouden, maar we hebben ook subsidies voor oudere werknemers, jongeren, voor de eerste werknemer … die weinig of geen effect hebben. Al snoeide Vlaanderen daar de laatste jaren al sterk in.’
‘Na de financiële crisis voerde de overheid in 2010 een win-winsubsidie in om korter geschoolde jongeren aan het werk te krijgen. Werkgevers kregen alle sociale lasten kwijtgescholden. Op korte termijn had dat een vrij groot effect op de tewerkstellingskansen voor zowel schoolverlaters mét als zonder diploma. Maar na zeven jaar was het positieve effect voor die tweede groep verdwenen. Voor schoolverlaters zonder diploma bleken de banen van korte duur. Het effect was er bovendien alleen in regio’s met hoge werkloosheid.’
‘Aanwervingssubsidies kunnen werken op voorwaarde dat ze tijdelijk zijn en goed gericht zijn op een zorgvuldig gekozen groep.’
‘Aanwervingssubsidies kunnen werken op voorwaarde dat ze tijdelijk zijn, zoals in een periode van hoge werkloosheid, en goed gericht zijn op een zorgvuldig gekozen groep die erdoor geholpen wordt.’
Jullie nieuwe onderzoek is daarom kritisch voor de subsidies voor de aanwerving van een eerste werknemer.
COCKX ¬ ‘Dat gaat om bijna een half miljard euro. Bedrijven krijgen de subsidie als ze een eerste werknemer aanwerven, maar behouden ze, zelfs als die werknemer er zelf niet meer is. Dat betekent dat elk bedrijf dat iemand in dienst neemt, zonder einde de subsidie kan krijgen. Een bodemloos vat. Pas vorig jaar werd het subsidiebedrag beperkt tot 3.100 euro per kwartaal en de nieuwe regering wil het nog verder beperken.’
‘De bijdragevermindering voor de eerste werknemer kunnen we afschaffen. Dat is al een half miljard dat we elders beter kunnen gebruiken.’
‘We zien dat meer werkgevers daardoor iemand aanwerven, maar dat het dan vaak bij die ene werknemer blijft. Dan is beter om gericht te investeren in bedrijven waarvan je weet dat ze groeipotentieel hebben.’
De regering-De Wever haalt een groot deel van het geld voor hogere defensie-uitgaven en om de begroting op orde te krijgen bij de sociale zekerheid en de pensioenen. Zou het niet beter zijn om de loonsubsidies grondig te herzien?
COCKX ¬ ‘Ik denk dat je daar inderdaad zorgvuldig naar moet kijken. Persoonlijk zou ik de bijdragevermindering voor de eerste werknemer helemaal afschaffen. Dat is al een half miljard dat we elders beter kunnen gebruiken.’
