Eind 2021 kwamen grove misbruiken aan het licht in de pakjessector. Zo ook bij PostNL: onderbetaalde chauffeurs, te lange werkdagen en bijhorende verkeersonveiligheid, rammelende uurroosters, zwartwerk en zelfs kinderarbeid. Het rapport waarmee de sociale inspectie in 2022 naar buiten kwam, oogde niet bepaald fraai.
De pakjesbedrijven, waaronder PostNL en GLS, moesten voor de rechter verschijnen. GLS werd beschuldigd van uitbuiting van de koeriers en structurele sociale fraude. Zowel de bestuursleden als de onderaannemers werden aangeklaagd voor sociale fraude.
Vandaag (1 maart) viel in de correctionele rechtbank van Antwerpen de uitspraak. Maar die was volgens ingewijden bedroevend: de rechter liet de top van GLS vrijuit gaan, maar veroordeelde wel de onderaannemers voor tal van sociale overtredingen.
Wurggreep
‘Een teleurstellende uitspraak’, vindt Jan Buelens van Progress Lawyers Network, die als advocaat optrad voor het ACV. ‘Met een wurgcontract bepaalt het pakjesbedrijf immers alles voor die onderaannemers, wat ertoe leidt dat zij zelf sociale inbreuken plegen tegen hun werknemers.'
'Het staat nu wel vast dat er sprake is van sociale dumping op grote schaal. De lonen waren te laag of werden niet correct betaald, er waren geen uurroosters of in sommige gevallen werd het werk gewoon in het zwart gedaan.’ Voor die overtredingen zijn de onderaannemers nu veroordeeld.
'Cru gezegd dwingt GLS met haar werkwijze de onderaannemers tot sociale fraude.'
Jan Buelens, advocaat
‘Helaas houdt de rechter geen rekening met de omstandigheden waarin die sociale inbreuken gebeuren', aldus Buelens. 'Cru gezegd dwingt GLS met haar werkwijze de onderaannemers tot sociale fraude.'
Zo krijgen onderaannemers bijvoorbeeld zones toegewezen waarin ze pakjes leveren. Maar GLS kan op ieder moment die zone wijzigen of vergroten. Het pakje moet echter nog steeds even snel klaar staan, wat de hele opdracht praktisch onhaalbaar maakt. ‘Als onderaannemer zie je je dan bijna gedwongen om de wetgeving te schenden. Zo heeft GLS hen in een wurggreep,’ schetst Buelens.
De baas gaat vrijuit
Toch oordeelt de rechtbank nu dat de top van GLS niet schuldig is, enkel de onderaannemers. Buelens: ‘De rechter aanvaardt niet dat de sociale inbreuken een gevolg zijn van die wurggreep.’
‘Positief is dat de massale schendingen van sociale wetgeving buiten kijf staan. Maar het bestuur van GLS gaat als echte verantwoordelijke vrijuit. De schuld ligt nu bij de individuele onderaannemer, terwijl GLS wel degelijk doelbewust dit systeem in stand houdt. Hetzelfde zie je gebeuren bij PostNL.’ Dat bedrijf verschijnt binnenkort ook voor de rechtbank voor gelijkaardige feiten.
‘Dit is een hardnekkige, structurele weeffout’, vindt ook Christof Valcke, secretaris vervoer over de weg bij het ACV. Het ACV heeft zich burgerlijke partij gesteld in dit proces om zo inzage te krijgen in de manier waarop wetgeving geïnterpreteerd wordt.
‘Deze uitspraak toont aan dat het blijkbaar legaal is om onderaannemers tot sociale fraude te dwingen', zegt Valcke. 'Een structurele verandering van dat systeem is daarom broodnodig.'
Meer bewijs gevraagd
Eind november 2023 keurde de federale regering de pakjeswet al goed. Die wet beloofde een verbetering voor de koeriers, met onder meer een minimumloon en meer recht op rust. Biedt die wet dan onvoldoende soelaas? ‘De nieuwe wet is vooral een gemiste kans’, betreurt het Valcke.
‘Zo blijft er weinig over van de verplichting om een vast contract aan koeriers te geven. Of de werkomstandigheden er dan op vooruit gaan, valt te betwijfelen. De norm zou een deftig werknemersstatuut moeten zijn. Helaas blijven schijnzelfstandigheid en onderaannemers in de praktijk overheersen.’
‘De overheid moet paal en perk stellen aan zulke sociale uitbuiting. Maar om dat te doen, heb je tonnen bewijs nodig. Daarvoor ontbreken vandaag de middelen bij de inspectie en het arbeidsauditoraat,’ verzucht Buelens. ‘Eigenlijk zijn we nu ten oorlog gegaan met te weinig wapens.’
Een stelling die Valcke volmondig beaamt: ‘Meer middelen zijn nodig om de bewijslast te vergroten. Alleen zo kan het systeem structureel veranderen.’
