Pervers effect
Sinds 2022 kunnen werkgevers onder bepaalde voorwaarden vrijgesteld worden van het doorstorten van een gedeelte van de bedrijfsvoorheffing die wordt ingehouden op het loon van werknemers die ploegen- en nachtarbeid verrichten. Met die maatregel wou de overheid meer tewerkstelling creëren. De onderzoekers stelden zich de vraag of met die flexibilisering geen ongezond werk werd gesubsidieerd, en of het beoogde effect van meer tewerkstelling werd behaald.
‘We vrezen dat de maatregel niet leidt tot meer tewerkstelling, maar eerder een verschuiving teweegbrengt naar onregelmatige werktijden’, stelt Sem Vandekerckhove, wetenschappelijk medewerker bij het HIVA. ‘Een pervers neveneffect is dat het werk duidelijk meer belastend is op het vlak van welzijn en gezondheid van werknemers. Een verstoord slaappatroon en onregelmatige werktijden hebben een negatieve invloed op het privéleven van werknemers. Bovendien zijn er negatieve effecten op de werkprestaties.’
Organisatie, aanpassing en compensatie
Desondanks blijft toch een groot deel van de ondervraagden bereid om ploegenarbeid te verrichten. Jongeren en kortgeschoolden zijn sneller te vinden voor nachtwerk.
‘Veel mensen hebben het geld nodig, waardoor ze minder aandacht hebben voor de negatieve gevolgen op termijn’, verklaart Vandekerckhove. ‘Onregelmatige uren en shifts moeten ten stelligste worden vermeden. De dialoog tussen vakbonden en werkgevers over de organisatie van de arbeid kan daarbij een grote rol spelen, zodat problemen kunnen worden aangekaart. Het ergste systeem is om zeer vaak de werktijden te wijzigen. Als mensen zich ergens op kunnen voorzien, dan zullen de negatieve effecten minder groot zijn.’
‘Compenserende premies vergoeden de flexibiliteit en de tol die het eist. Dat geeft meteen ook een signaal naar de werkgever dat nachtelijke of onregelmatige uren duurder zijn en dan gaat men dat zoveel mogelijk proberen te vermijden.’
Pensioenleeftijd
‘De cijfers geven nog maar eens aan dat flexibilisering een mantra is geworden dat mensen niet volhouden’, is Vandekerckhove stellig. ‘De kwaliteit van werk moet omhoog, zeker voor arbeiders. Het onderzoek wijst ook uit dat het beleid de haalbaarheid van de pensioenleeftijd wellicht overschat.’
