Waar je bij dokter Google nog zelf op zoek moest naar medische informatie, schotelen TikTok en andere sociale media deze ongevraagd voor. Op basis van je online gedrag bepalen algoritmes immers zelf welke video’s je te zien krijgt bij het scrollen.
Uit onderzoek van VRT NWS blijkt dat huisartsen regelmatig vragen krijgen van patiënten over gezondheidsclaims die ze op sociale media tegenkomen. Zo ontvangt zeven op de tien artsen wekelijks of maandelijks bezorgde jongeren met vragen over dubieuze tips die ze online hebben gezien. Marleen Finoulst, gewezen huisarts en hoofdredacteur van website Gezondheid en Wetenschap, bevestigt deze trend: ‘Sinds de opkomst van TikTok en artificiële intelligentie merken we een sterke toename van filmpjes met foutieve gezondheidsinformatie. Jonge mensen geloven dat vaak zonder enige bedenkingen.’
Kokosolie
Concrete voorbeelden maken duidelijk hoe ernstig de situatie kan zijn. Denk aan het virale TikTok-filmpje waarin jongeren lange tijd kokosolie in hun mond houden om wittere tanden te krijgen. Nochtans volkomen zinloos, volgens Finoulst: ‘Die witte tanden komen niet door kokosolie, maar gewoon door beeldfilters die de tanden automatisch witter maken.’
Nog zorgwekkender is het geloof dat zonnecrème kankerverwekkend zou zijn, waardoor sommige jongeren bewust geen bescherming gebruiken tegen schadelijke uv-stralen. ‘Het klopt dat een studie ooit aantoonde dat een bepaalde, vervallen zonnecrème mogelijks slechte stoffen bevat, maar dat wordt online meteen en onterecht doorgetrokken naar alle zonnebescherming.’
Oogschade
Ook het idee dat rechtstreeks in de zon kijken goed is voor de gezondheid, circuleert online. Ronduit gevaarlijk concludeert Finoulst. ‘Oogartsen kregen zelfs jongeren met oogschade op consultatie.’
Bijkomend probleem is dat populaire influencers zonder medische achtergrond sneller geloofd worden. ‘Hoe meer volgers, hoe betrouwbaarder mensen de informatie vinden,’ aldus Finoulst. ‘Dat is bijzonder gevaarlijk, want juist die influencers verspreiden vaak onzin. Robert De Niro toonde recent nog hoe hij iedere ochtend zijn seldersap drinkt. Vervolgens halen al zijn volgers dat in huis. Dat is nog redelijk onschuldig, maar soms zijn de tips echt schadelijk.’
Hoe herken je fake gezondheidsnieuws?
- Speelt het in op emoties?
Als gezondheidsinformatie sterk op je emoties inspeelt, moet je alert zijn. Filmpjes die angst oproepen, onzekerheid vergroten of grote beloftes maken over uiterlijk en gezondheid doen dit vaak bewust om je aandacht te trekken.
- Is het alarmistisch?
Pas op voor berichten die dramatische claims maken zoals ‘zonnecrème veroorzaakt kanker’. Zulke alarmistische berichten zijn meestal niet onderbouwd en verspreiden onnodige paniek.
- Wordt er iets verkocht?
Check altijd of er een commerciële boodschap achter een claim zit. Soms proberen bedrijven met nep-profielen van artsen of bekende gezichten bepaalde medicijnen of supplementen te verkopen, wat in België wettelijk verboden is voor echte artsen.
- Is wie het zegt betrouwbaar?
Niet iedereen die goed klinkt, heeft ook gelijk. Zoek uit wie precies achter de gezondheidsclaims zit. Heeft de persoon een erkend diploma of medische achtergrond? Zo niet, wees dan extra sceptisch.
- Is het te mooi om waar te zijn?
Wondermiddelen bestaan niet. Claims zoals ‘slank worden zonder moeite’ of ‘20 jaar jonger lijken na één behandeling’ zijn vrijwel altijd vals. ‘Als iets te mooi is om waar te zijn, is het meestal ook niet waar,’ benadrukt Finoulst.
- Zijn geneesmiddelen goedkoper dan normaal?
Pas vooral op met goedkope versies van medicijnen zoals Ozempic die op sociale media aangeboden worden. Dit zijn vaak namaakproducten waarvan de inhoud en veiligheid totaal niet gegarandeerd zijn. Koop geneesmiddelen uitsluitend via een erkende apotheek of na advies van je arts.
Gezond verstand blijft je sterkste wapen tegen vals gezondheidsnieuws, benadrukt Finoulst: ‘Je kunt niet alles zomaar aannemen wat je online ziet. Blijf kritisch en raadpleeg bij twijfel altijd een echte dokter of je apotheker.’
