Beste vrienden en vriendinnen van onze beweging,
In de aanloop naar Rerum Novarum 2025 verloren we Paus Franciscus en verwelkomden we de nieuwe Paus Leo XIV. De vorige Paus bezorgde ons met de encyclieken Laudato Si en Fratelli Tutti enkele visionaire standpunten over hoe we met elkaar en met de klimaatuitdagingen moeten omgaan. Onze beweging zag ze graag komen. Zal Leo XIV in de voetsporen van Leo XIII ook een bijdrage leveren aan de zorgen van de werknemersklasse en de vrede? Hijzelf zegt daarover: 'In onze tijd biedt de Kerk aan iedereen de rijkdom van haar sociale leer aan, als antwoord op een nieuwe industriële revolutie en op de ontwikkelingen rond artificiële intelligentie, die nieuwe uitdagingen vormen voor de verdediging van de menselijke waardigheid, rechtvaardigheid en arbeid.'
Nieuwe tijden
Een mooie belofte die onze aandacht heeft getrokken. Want vandaag, opnieuw, leven we in Nieuwe Tijden. Menselijke waardigheid en rechtvaardigheid staan inderdaad onder druk. Internationaal, zelfs.
De aanval die Donald Trump heeft ingezet op vrouwen, migranten en transpersonen, mensenrechtenactivisten… is ongezien. Hij wil bedrijven straffen die gelijkwaardigheid en inclusiviteit nastreven in hun beleid, hij boycot onderzoek naar rechten en zet daarin actief alle middelen in: handelsrelaties, tarieven, subsidies en zelfs ontslag van medewerkers. Zijn strijd tegen alles en iedereen die iets wil doen aan de klimaatcrisis treft vooral meest kwetsbaren en de onschuldigen, ook in zijn eigen land. Hij schuwt daarbij geen leugens, zoals bij de wansmakelijke aanval op Zelensky en de president van Zuid-Afrika Ramaphosa. Ik hoop dat de Amerikanen zelf snel doorhebben wat ze aan de hand hebben en dat de internationale gemeenschap koelbloedig en eensgezind blijft.
Toch straf. Je ziet het beeld voor je: 2 Amerikanen: aan de ene kant Donald Trump, aan de andere kant Leo XIV. De ene staat voor de leugen, de macht van de sterkste, brutaliteit en geldgewin. De andere voor respect, een moreel Kompas en aandacht voor de meest kwetsbaren. 2 mensen naar wie de hele wereld aan het kijken is.
De oorlogen in Oekraïne en Gaza, waar ze zich allebei over uitgesproken hebben, blijven ons verbazen. Wij zoeken naar de woorden om onze verontwaardiging over de acties van Netanyahu uit te drukken. Maar wij moeten verder gaan dan de wederzijdse beschuldigingen. De situatie in Gaza stelt ons niet meer de vraag wie wat verkeerd heeft gedaan. Maar wel is het de roep dat er grenzen zijn aan wraakzucht! Gaza is een symbool geworden van de machteloosheid van onze internationale gemeenschap. Daarom is het van groot belang dat er een moedig sanctiebeleid komt! En wij moeten niet wachten op Europa of anderen. Ik roep vandaag Comeos, Unizo, Voka, maar ook de Belgische diamantindustrie en jullie allen als burgers op om vanaf nu te stoppen met het kopen van producten uit Israël. Wij moeten niet alleen spreken, wij moeten ook handelen! Op 15 juni zullen wij daarom steun geven aan de coalitie die de RODELIJN trekt voor Israël.
Strijden voor rechtvaardige verdeling
In ons eigen land strijden wij nog steeds voor een rechtvaardige verdeling van de inspanningen die de budgettaire toestand vraagt. In deze tijd van ernstige financiële tekorten blijft men nog altijd blind voor wat nodig is aan de inkomstenzijde. Als medebouwer van ons model beschermen wij vandaag de verworvenheden van gewone mensen. Mensen die, als wij het voor hen niet opnemen, niemand anders hebben. Wij brengen voortdurend alternatieven onder de aandacht.
Waarom vraagt ons beleid geen gelijke pensioenbijdrage van zelfstandigen en werknemers, terwijl de pensioenbedragen wel gelijk gebracht zijn? Hoe kan men dat blijven verdedigen, terwijl werknemers moeten inboeten?
België is Europees kampioen bedrijfssubsidies. Waarom blijven die grotendeels uit beeld, terwijl experten aangeven dat een heel deel daarvan haar doel mist voor investeringen of om werkgelegenheid te bevorderen?
Waarom is de hoofdvraag van de meerwaardebelasting blijkbaar hoe ze te ontwijken? Sedert het kenbaar maken van de plannen van minister Jambon weten we dat de echte oefening van deze regering is: hoe kan je ervoor zorgen dat deze of gene categorie niet valt onder die meerwaardebelasting. Wij zijn dus onderweg naar een model dat er goed uitziet, behalve als je de uitzonderingen bestudeert. Vennootschappen doen niet mee. Als je je geld meer dan 10 jaar niet nodig hebt, doe je niet mee. Als je een bedrijf steunt met meer dan 20% van haar kapitaal, doe je niet mee.
Wij worden zenuwachtig van al die truken. Als je je dan afvraagt waarom gewone mensen op straat komen vandaag? Op de laagste lonen en uitkeringen worden honderden miljoenen bespaard en niemand trekt zich iets aan van het protest. Omgekeerd zitten hier blijkbaar de rijke lobby’s mee aan tafel. Daar worden mensen boos van! De belasting op meerwaarde dient om inkomens uit vermogen te laten bijdragen aan de kosten van onze samenleving, zoals inkomsten uit arbeid dat ook doen. Dat is de regel, dat is het doel van deze belasting. Daar moet geen enkele minister verlegen voor zijn, hij moet er trots op zijn!
Waarom investeert men blind in defensie, terwijl het probleem de Europese samenwerking is? Nu al meer dan een jaar worden wij opgeroepen om steun te geven aan de NAVO-norm van 2% minimuminvestering aan defensie. Drie jaar en drie maanden geleden viel Rusland Oekraïne binnen, met de boodschap het hele land te willen bezetten. De steun aan Oekraïne maakte snel zichtbaar hoe zwak onze eigen defensie en die van de omliggende landen is geworden. De roep om militaire investeringen werd groter naargelang de oorlog langer duurde en de NAVO-angst om aan kracht in te boeten dreef die druk verder op. Volgende maand is de NAVO-top waar men op zoek gaat naar nog meer investeringen. Ondertussen worden de mensen elke dag meer meegenomen in de onvermijdelijkheid van de investeringen.
Ik pleit vandaag op alle fora waar we kunnen voor een verstandige aanpak. Ik beluisterde de legerleiding, maar ook de vredesbeweging aandachtig. Er zijn drie problemen en die zijn niet nieuw. De huidige inzetbaarheid van ons leger, de investeringsgraad en de samenwerking in Europa en de NAVO. Het enige waar we elke dag over horen is geld. We hebben een gretige minister van defensie en die wil geld. En dingen kopen. Verstandig zou zijn, volgens mij: een plan.
Een plan voor samenwerking in Europa (daar blijkt geen enkel wapen uitwisselbaar, zelfs militaire woorden als bataljon betekenen overal iets anders), een plan voor diplomatie, een plan voor het feitelijk delen van elkaars defensie, een plan voor verstandig investeren, … een plan dus. Wat er vandaag niet is… enkel de roep om geld.
Daarvoor, vrienden, is de prijs van de wapens veel te groot. Want hoe betalen wij die wapens? Met sociale zekerheid, met pensioen, met gezondheidszorg en met instrumenten tegen armoede. Als we daarmee de defensie moeten betalen, dan mag er minstens een plan zijn! Dus ik ben blij met de standpunten van CD&V en Les Engagés: die 2% is genoeg. Het is tijd voor dat plan!
Er wordt verder te weinig gesproken over wat voor samenleving we voor ogen hebben. Meer mensen aan de slag? Ja graag, als dat volwaardige jobs zijn met een deftig loon en een deftige bescherming. Ja, graag, als we mensen ook de instrumenten in handen geven om controle te krijgen over wat hen soms overkomt in het leven.
Een verhoogde werkzaamheidsgraad baat niet als we mensen niet de kans geven om zorg op te nemen voor elkaar, voor het gezin, ouders of naasten. De stijgende noden op zorgvlak kunnen niet enkel opgelost worden door professionals, Zolang we de instroom van langdurig zieken niet kunnen afremmen door mensen meer zuurstof te geven tijdens hun loopbaan, pakken we enkel de gevolgen aan en niet de oorzaak. Dan straffen we wie niet meekan eerder dan dat we ons de vraag te stellen waarom mensen niet mee kunnen.
Sociale onrust
De sociale onrust van de voorbije maanden zal nog even duren, vrienden. Zoals jullie zien is er nog lang geen aanvaardbaar evenwicht in de samenleving als het gaat over wie moet bijdragen aan ons overheidstekort en wie hiervoor ontzien wordt. Wij geven steun aan de klimaatbetogers, steun aan de vakbonden, steun aan de armoede-organisaties, steun aan iedereen wiens stem te weinig aan bod komt en wij vragen dat ook jij mee opkomt. Dat is onze opdracht en dat is onze bijdrage aan een sociaal rechtvaardig beleid. Daar moeten wij voor strijden.
Strijden voor mensen die minder kansen hebben ligt ook aan de basis van ons protest tegen de afschaffing van de opkomstplicht. De afschaffing die nooit had mogen gebeuren sloop toch dat regeerakkoord binnen en vandaag zien we de effecten op de opkomst en de uitslag van de lokale verkiezingen. Ik ben bijzonder opgetogen dat minister Crevits aan onze zijde staat en dankzij haar onderzoek kan aantonen waarom de herinvoeren van de opkomstplicht een noodzaak is. Ze doet dat uit principe. Omdat ze gelooft dat mensen de boodschap moeten krijgen dat hun stem van tel is en dat onze democratie niemand wil achterlaten. Bedankt, Hilde! Wij hopen dat jouw strijd succesvol is! En wij strijden zij aan zij.
100 jaar bouwen aan eigen kracht
Ja, vrienden, we leven in Nieuwe Tijden. We mogen trots en blij zijn dat we de voorbije 100 jaar succesvol hebben kunnen bouwen aan onze eigen kracht. Dat is misschien de belangrijkste les die ikzelf geleerd heb in de voorbije 8 jaar. Dat wij op de schouders van onze pioniers kunnen meewerken aan de uitbouw van onze sociale organisaties is het grootste geschenk. De schaal die voor het ondersteuningswerk dikwijls een permanente zorg is, betekent een natuurlijke bron voor de toekomst. Bijna altijd is de verbeelding van de toekomst mogelijk dankzij kleine, soms moeilijk zichtbare variaties aan de basis van de organisatie.
Zo startte Raak met 1000 luistergesprekken, interviewde de KAJ honderden jongeren met echtscheidings-ervaring thuis, bracht Femma in Brussel superdiverse vrouwen op wijkniveau bij elkaar, bracht Samana boodschappen aan huis, leidde een uitleen 4 van een kinderfiets tot 110 Fietsbiebs, … Het is geen vanzelfsprekendheid dat deze innovatieve variaties opgemerkt worden. Het is een uitdaging om ze te zien en erover na te denken. Maar dat ze er zijn staat buiten kijf. We zijn nog steeds trots op die 100 vrijwilligers die een bron van inspiratie zijn voor hun organisatie door hun klein initiatief en die we in het zonnetje konden zetten (www.wedoenerietsaan.be). Het nieuwe leeft dus al onder ons. En dat kunnen wij gebruiken in de voorstellen die we doen: zowel naar onze eigen achterban als naar de beleidsmakers.
Gezamenlijke droom
In onze missie staat dat we “a million dreams for the world we ‘re gonna make” hebben. Ik leer eruit dat ieders droom belangrijk is, maar ook een gezamenlijke droom. Dat lijkt het echte werk voor onze tijd. Al wie geniet van het sociale model dat we als middenveldorganisaties mee hebben mogen bouwen, moet er opnieuw fan van worden. Fan van de dienstverleners, fan van de vrijetijdsorganisaties, fan van de inspraakmogelijkheden, fan van de voorvechters en de doe-het-zelvers. Onze missie zal slagen als we onze methoden en technieken, ons aanbod en standpunt, onze medestanders en sympathisanten kunnen inzetten om de brede bevolking fan te maken. Omdat de evidentie ervan onder druk staat en de politieke vertaling verleerd werd.
Wat ik zie en hoor is dat dit geen onhaalbare of onwenselijke kwestie is. En omdat de maatschappelijke winst zo groot kan zijn, mag niemand deze taak naast zich neerleggen. Op een dag als vandaag, met Rerum Novarum als voorbeeld, moedigen wij alle initiatieven aan en zetten ze in vedette voor de buitenwereld om te zien. Jullie zien dit jaar de korte filmpjes waarin we alle 16 partners aan bod brengen met een concrete actie. Wij zijn zo trots op al die vernieuwende kracht.
Voor mij komt straks een einde aan 8 jaar voorzitterschap. Vandaag heeft het bestuur haar voordracht bekend gemaakt aan de algemene vergadering. Op 14 juni zullen de partners en de provincies normaal gezien hun vertrouwen geven aan Julie Hendrickx Devos. Ikzelf ben enorm dankbaar dat ik uw vertrouwen kon genieten in die periode. Zonder is dit geen haalbare taak. Het was een eer uw voorzitter te mogen zijn.
Prettige feestdag!
Peter Wouters, voorzitter beweging.net
