We merken dat de versoepeling nu wel op haar limieten botst.’ Dat stelde HR-kantoor Randstad al toen de jaarlimiet voor studentenwerk naar 600 uur ging. Toch doet de politiek er nog een schepje bovenop: voortaan mogen studenten tot 650 uur per jaar werken.
Dat lijkt goed nieuws, maar onder de oppervlakte schuilen grote problemen. Voor veel jongeren is studentenarbeid een noodzaak geworden. En zonder sociale bescherming brengt dat risico’s met zich mee.
Steeds meer uit noodzaak
Extra uren betekenen extra inkomsten. Maar studenten die uit financiële noodzaak werken, bouwen met een studentencontract amper sociale rechten op. Wie ziek wordt of aan de deur wordt gezet, kan nergens op terugvallen. Ironisch genoeg zijn het net de studenten die het inkomen het hardst nodig hebben, die hierdoor het grootste risico lopen.
Fleur Zagers van de sociale dienst van de Universiteit Antwerpen (STIP), bevestigt die tendens: ‘Steeds meer studenten werken om rond te komen, vaak ook tijdens de week. Velen overschrijden al de huidige limiet.’
Zagers koppelt dat aan de stijgende toestroom van aanvragen voor sociale toelagen. ‘Sinds corona is dat verdrievoudigd. Meer studenten kunnen de studie niet meer bekostigen, en sommigen werken zelfs om het gezinsbudget aan te vullen.’
'Studenten zijnzich nauwelijks bewust van hun gebrek aan sociale rechten. Ze denken vooral aan het nu.'
Fleur Zagers, Universiteit Antwerpen
Beleidsmakers stellen dat de maatregel net voor deze groep bedoeld is. ‘Zeker voor wie zelf zijn kot of studie moet betalen, is een studentenbaan gewoon broodnodig’, liet Vooruit-fractieleider Oskar Seuntjes optekenen bij VRT NWS.
Maar wat als die student plots ziek of ontslagen wordt? Dat is een reële zorg, benadrukt het ACV. ‘Opvallend is dat studenten zich nauwelijks bewust zijn van hun gebrek aan sociale rechten. Ze denken vooral aan het nu’, vult Zagers aan.
Halftijdse baan
Studentenarbeid wordt steeds minder een eenvoudige bijverdienste. Dat bevestigt Christophe Vanroelen, arbeidssocioloog aan de VUB. Hij werkt samen met de KU Leuven en de universiteit van Luik aan een breed onderzoek naar studentenwerk. Een doorsnee student werkt tijdens het academiejaar acht uur per week, zo blijkt.
Opvallend: 20 procent werkt minstens zestien uur per week. Dat is bijna een halftijdse baan, bovenop de studies.
‘Steeds meer studenten werken om rond te komen, vaak ook tijdens de week.'
Fleur Zagers, Universiteit Antwerpen
Dat heeft gevolgen. Bijna de helft van de werkende studenten geeft aan dat hun werk hun studie hindert. Bij een op de zes heeft dat zelfs een negatieve impact op de studievoortgang. Een op de drie mist er lessen door. ‘We zien dat studenten met lagere scores in januari vaak minder tijd aan hun studie konden besteden door hun werk’, bevestigt Zagers de cijfers van Vanroelen.
Niet relevant voor carrière
Stuvo, de ondersteunende dienst voor studenten van de KU Leuven, merkt dat masterstudenten steeds vaker een studiegerelateerde baan verkiezen.
‘De nieuwe limiet van 650 uren lijkt vooral het resultaat van lobbywerk.’
Christophe Vanroelen, arbeidssocioloog aan de VUB
Toch rijst de vraag of studentenjobs op lange termijn waardevol zijn. De helft van de studenten vindt hun baan niet relevant voor hun toekomstige carrière, en ruim drie op de vijf geven aan dat ze er nauwelijks vaardigheden uit hun opleiding in kunnen toepassen.
‘Studentenjobs bieden een eerste kennismaking met de arbeidsmarkt, maar zijn zelden inhoudelijk verrijkend’, luidt een eerste conclusie van Vanroelen en collega’s.
Goedkope werkkracht
‘De nieuwe limiet van 650 uren lijkt vooral het resultaat van lobbywerk’, zegt Vanroelen. Zagers meent dat waar studentenarbeid bedoeld was als een manier om een zakcent bij te verdienen, dit nu geëvolueerd is naar een manier voor bedrijven om goedkope werkkrachten te hebben. Die betalen nauwelijks vijf procent socialezekerheidsbijdragen voor studenten, veel minder dan het gewone tarief van 25 procent.
Daardoor ziet Vanroelen in de toekomst een oneerlijke concurrentie ontstaan voor langdurig werkzoekenden. Nochtans wil de regering ook dat die laatste groep meer aan het werk gaat, terwijl ze zelf oneerlijke concurrentie op touw zet.
In 2022 liep de sociale zekerheid al 520 miljoen euro inkomsten mis door het goedkope studentenwerk. Eerdere berekeningen toonden dat studenten die jaarlijks 600 uur werken op een studieloopbaan van vijf jaar, bijna het equivalent van twee voltijdse loopbaanjaren aan sociale rechten verliezen. In de huidige pensioendiscussie geen detail.
Uit berekeningen van het ACV blijkt dat als op studentenwerk wel volledige socialezekerheidsbijdragen betaald worden, studenten zelf netto meer overhouden. Dat komt omdat ze dan recht hebben op de werkbonus en vakantiegeld.
Ondertussen wil een meerderheid van de studenten nog meer dan 600 uur per jaar werken. Wat ooit een extraatje was, groeit stilaan uit tot een parallelle arbeidsmarkt zonder bescherming. ‘Wat op korte termijn voordelig lijkt, ondermijnt op lange termijn de zekerheid die jongeren en werknemers nodig hebben’, waarschuwt Joke Vrijs van Jong ACV.
