'Ondanks het feit dat ze al langer problemen hebben, hebben ze een beperkt zicht op hulpverlening: een psycholoog die geen 60 euro kost, begeleiding bij een verslaving… De feiten die ze hebben gepleegd, gaan mijn verbeelding vaak te boven. Aan de andere kant vraag ik me af hoe het mij zou zijn vergaan in hun plaats. Veel mensen hebben trauma’s, psychiatrische problemen, komen uit kansarmoede. Dat spreekt hun daden niet goed, maar ik snap dat het moeilijk is om trauma’s te verwerken in plaats van ze de overhand te laten nemen. Witteboordcriminelen zie ik maar weinig. Als die al zitten, komen ze makkelijk in een reclasseringsplan terecht.‘
‘De gevangenis is een heel onveilige plaats. Veel problematieken komen samen op een kleine oppervlakte. Regelmatig slaan dreigingen om in agressie. Soms is er begrip en worden celgenoten lotgenoten. Uiteraard kan dat slecht uitdraaien: sterke, manipulatieve persoonlijkheden leven onder één dak met zoekende, beïnvloedbare twintigers. De overbevolking en de gebouwen laten weinig differentiëren toe. Justitie probeert stilaan meer op maat te werken door bijvoorbeeld een drugsvrije afdeling te creëren.’
'20 uur per dag in een stapelbed, een wc op een meter van je hoofd en werken voor een paar euro per uur is enorm moeilijk.'
Jeroen*
‘In een cel zit je vaak 20 uur per dag. Je deelt een stapelbed, ’s morgens zit je kompaan een meter naast je hoofd op de wc. Na vele maanden wachten mag je misschien gaan werken voor een paar euro per uur. Voor wie op straat leeft, is dat alles misschien een houvast. Maar voor wie gewoon is te doen waarin hij goesting heeft, is het enorm moeilijk. De wandeling twee keer per dag is een gelegenheid waarop anderen je onder druk kunnen zetten, bijvoorbeeld om je sigaretten of medicatie te delen. De bewaking kan onmogelijk alles in het oog houden.’
‘In gevangenschap kun je nergens heen, en om te mogen bellen heb je ook geld nodig. Een telefoontje naar je schuldeiser of je moeder? Je weegt het af.'
'Ook al gaat het slecht met hun partner of familie, gedetineerden kunnen maar weinig doen. In het gezin valt door de detentie vaak een inkomen en een opvoeder weg. Op gerechtskosten of een slachtoffervergoeding zijn mensen niet voorbereid. Als iemand agressief was of drugs gebruikte, kan de detentie positief zijn voor de achterblijvers. Maar meestal is het niet zwartwit.’
'Zomaar binnen de lijntjes kleuren is voor veel mensen niet realistisch.'
Jeroen*
‘De overgrote meerderheid komt op een dag vrij. Hoopvol, maar ineens weer meedraaien, werken, zorgen voor jezelf en je gezin, schulden afbetalen… betekent veel druk. Terwijl men daarvoor uit de maatschappij is gehaald, met lang wachten op beperkte hulpverlening, omringd door negatieve invloeden. Terwijl ervoor alles misging. Zomaar binnen de lijntjes kleuren is voor veel mensen niet realistisch.’
‘Onze grootste zorg is natuurlijk dat mensen niet opnieuw feiten plegen. Vaak is de vraag: is er nog familie die naar de persoon omziet? Een baas die nog een faire kans wil geven? Waarom zou iemand die niet meer meetelt zich nog aan afspraken of wetten houden? Gevangenissen moeten verbeteren tot kleinere detentiehuizen die mensen sneller op maat begeleiden, vind ik. Niet alleen om wie daar zit, maar om de hele samenleving te beschermen.’
*Jeroen is een schuilnaam
