Wat zijn die vrijwillige overuren, die Arizona fors wil uitbreiden, precies? In tegenstelling tot gewone overuren zijn vrijwillige overuren fiscaal vrijgesteld. Je betaalt er dus geen belastingen op. Goed nieuws voor werknemer èn werkgever? Dat klopt allerminst voor de werknemer: zij hebben in dit zogenaamd vrijwillige systeem geen recht op een toeslag, waar ze dat bij gewone overuren wel hebben.
Belangrijk om weten: werknemers kunnen enkel ‘vrijwillig’ overuren presteren als ze daarvoor schriftelijk toestemming geven. Maar daarbij komt meteen een kanttekening: wie weinig autonomie of medezeggenschap heeft op de werkvloer, kan al snel voor een voldongen feit staan.
‘Het door Arizona voorziene aantal van 360 vrijwillige overuren op jaarbasis komt neer op een kleine acht uren per week, zonder recht op inhaalrust.‘
Bart Vannetelbosch, nationaal secretaris bij het ACV
Ter vergelijking: momenteel heeft een werknemer recht op een toeslag van vijftig procent voor alle overuren die hij tijdens de week presteert. Voor overuren op een zon- en feestdag gaat dat zelfs tot honderd procent. Bart Vannetelbosch, nationaal secretaris bij het ACV: ‘Stel dat een werknemer een brutoloon van 20 euro per uur heeft, dan houdt hij netto 269 euro over aan tien gewone overuren met toeslag. Als hij diezelfde overuren vrijwillig presteert, houdt hij slechts 200 euro over. Dat is een loonverlies van 25 procent.’
Wet Peeters
Het systeem van vrijwillige overuren is niet geheel nieuw. In 2017 voerde men met de wet-Peeters al een nieuw type overuren in, de zogenaamde vrijwillige overuren. Werknemers konden tot 120 uren per jaar presteren zonder recht op inhaalrust. Waar voorheen een akkoord van de vakbondsafvaardiging nodig was, hoefde dat voortaan niet meer: een individueel schriftelijk akkoord met de werknemers in kwestie volstond. Je had wel nog recht op een toeslag en sociale bijdragen waren verplicht bij dit type overuren.
Op 1 juli 2023 ging men nog een stap verder met de invoering van 120 relance-overuren bovenop het bestaande systeem. Die zogenaamde relance-overuren gaven geen recht op een toeslag of inhaalrust, en waren bovendien vrijgesteld van belastingen en sociale bijdragen.
Staatskas
Dat systeem wil Arizona dus nog verder uitbreiden, tot 360 vrijwillige overuren per jaar. Grote winnaars van dit systeem blijken de werkgevers: zij moeten geen toeslag of sociale zekerheidsbijdragen betalen op deze overuren, wat het tot een aantrekkelijk en goedkoop instrument voor ondernemingen maakt. En ook de sociale zekerheid boet in aan inkomsten.
Vannnetelbosch: ‘In het geval van de werknemer die tien gewone overuren draait, zou tachtig euro naar de staatskas vloeien. In het systeem van vrijwillige overuren zou dat nul euro zijn. Dat betekent dus een fikse korting voor de werkgevers, terwijl de sociale zekerheid alweer inkomsten misloopt.’
Vrijwillig
Blijft ook de vraag in hoeverre ‘vrijwillig’ geen lege huls is? Voor veel werknemers is overwerk allerminst een keuze. Recent onderzoek wees nog uit dat veertig procent van de werknemers er niet zelf voor kiest maar zich gedwongen voelt door de werkgever of door de werkdruk.
‘Het door Arizona voorziene aantal van 360 vrijwillige overuren op jaarbasis komt neer op een kleine acht uren per week, zonder recht op inhaalrust’, waarschuwt Vannetelbosch. ‘Zo belanden we weer bij een toegelaten wekelijkse arbeidsduur van 46 uur per week. Weet wel: België voerde de 45-uren werkweek in 1955 in, maar die arbeidstijd ligt intussen ver achter ons. Dit systeem zou werknemers in een zwakkere onderhandelingspositie terug kunnen katapulteren naar die tijd.’
‘Daarnaast kunnen ondernemingen in dit systeem werknemers in dienst nemen met 30-uurcontracten’, gaat Vannetelbosch verder. ‘Toch kunnen ze hun werknemers voltijds laten werken, door de overige acht uur ‘vrijwillig over te werken. Goedkoop voor werkgevers, maar werknemers verliezen hier op alle vlakken.’
