‘Over die grens van het aantal werkuren valt politiek makkelijk te debatteren, maar dat zegt niet alles over hoe zwaar we gebukt gaan onder het werk’, zegt Maarten Hermans. Als ACV-expert welzijn op het werk komt hij op basis van onderzoeken en cijfers tot een opmerkelijk besluit: ons werk is in de laatste vijfentwintig jaar steeds intensiever geworden. Al in 2014 stelden wetenschappers dat in de meeste Europese landen de werkdruk was toegenomen sinds 1995. België viel in de analyse negatief op door de relatief grote impact die de werkdruk op onze voldoening van het werk heeft.
‘Dat kan het gevolg zijn van een toegenomen tempo van een lopende band, maar net zo goed een baas die ieder moment digitaal meekijkt en je aanstuurt’, geeft Hermans enkele concrete verklaringen. ‘Maar eigenlijk is het vooral een samenspel van drie factoren die verklaren waarom onze baan al decennia sluipend intensiever wordt: hoe ons werk georganiseerd is, de machtsverhoudingen tussen wie werkt en wie aanstuurt en technologische veranderingen.’ Veranderingen in die factoren leiden tot wat wetenschappers toenemende werkintensificatie noemen.
Werkdruk niet alleen door technologie
Van die drie factoren kunnen we ons bij de technologische veranderingen allicht het best voorstellen wat dat in de praktijk betekent. Hermans: ‘Sinds de jaren 90 kennen we de opkomst van computers en internet. Recenter kwamen daar digitale volgsystemen bij.’ Maar Hermans waarschuwt om niet in de val te trappen om de oorzaak van een toegenomen werkdruk en -intensificatie volledig bij technologie te zoeken.
‘Het is altijd een combinatie van factoren. Zo kennen we sinds een tijd ook nieuwe manieren om het werk te organiseren, zoals just-in-time production of lean production. Hippe managementtermen die het werk zogenaamd efficiënter organiseren, maar toch vooral onze banen intensiever maken.’
Gaan we sinds het grote onderzoek uit 2014 misschien weer de goede kant? Niet echt, als we de cijfers van de werkbaarheidsmonitor van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen mogen geloven. In het laatste rapport over de werkdruk uit 2023 gaf 38 procent van de werknemers aan hoge werkdruk te ervaren.
Dat is het slechtste resultaat sinds het begin van de metingen in 2004. Toen had ‘slechts’ 31 procent last van een hoge werkdruk. ‘Dat toont vooral aan dat we nog steeds nood hebben aan goede afspraken en regels om de scheve machtsbalans recht te trekken met goed sociaal overleg’, besluit Hermans.
