Mannen en vrouwen met een kinderwens verdienen voor een zwangerschap een betere bescherming tegen risico’s op het werk. Die bescherming ontbreekt nu grotendeels, zegt arbeidsarts en KU Leuven-onderzoeker Thomas Claessens. Sommige beroepen vertonen duidelijk risico’s. ‘Lassen van roestvrij staal bijvoorbeeld creëert rook met chroom-6, dat sperma beschadigt en miskramen kan veroorzaken.’ Kinderen van lassers ontwikkelen bovendien vaker astma.
Arbeidsarts Thomas Claessens
Brandweerlieden lopen dan weer risico door gevaarlijke stoffen in dampen. ‘Er groeit wetenschappelijk besef dat dit de kans op aangeboren afwijkingen verhoogt. Helaas dringt dat nog niet overal door’, aldus Claessens.
50 procent minder zaadcellen
Ondertussen zijn er sterke aanwijzingen dat de spermakwaliteit wereldwijd al decennia daalt. Mannen produceren vandaag ongeveer 50 procent minder zaadcellen dan veertig jaar geleden. De exacte oorzaken zijn nog niet volledig bekend, maar onderzoekers wijzen op factoren zoals blootstelling aan chemische stoffen, pesticiden, roken, stress en obesitas.
Mannen produceren vandaag ongeveer 50 procent minder zaadcellen dan veertig jaar geleden.
De risico’s beperken zich niet tot de typische gevaarlijke beroepen of grote chemische bedrijven. Claessens: ‘Bij grote bedrijven is veiligheid vaak goed geregeld. Bij kleinere bedrijven, schoonmaakbedrijven, schilders of werknemers die met hormoonverstoorders werken, ontbreekt dat bewustzijn vaak.’
Gunter Kathagen, wetenschappelijk expert van de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, bevestigt dat. ‘Kleine bedrijven hebben die expertise vaak niet in huis.’
Preventieve bescherming
Als de risico’s duidelijk zijn, waarom beschermen we dan alleen zwangere vrouwen, en zelfs pas nadat ze hun zwangerschap hebben gemeld? Vaak weet een vrouw tijdens die eerste – cruciale – weken niet eens dat ze zwanger is.
‘Bovendien wil je meestal eerst je familie inlichten, niet je werkgever’, zegt Anaëlle Akwesi, expert welzijn op het werk bij het ACV. ‘Het is een privézaak. En stel dat het misgaat, dan moet je dat ook uitleggen aan je baas. Erg pijnlijk.’
‘Wie een kinderwens heeft, moet preventief terecht kunnen bij de arbeidsarts.’
Thomas Claessens
Claessens pleit er daarom voor om de focus te verschuiven van zwangerschap naar vruchtbaarheid. ‘Experts ijveren al langer voor preventieve bescherming’, zegt hij, verwijzend naar een Europees rapport uit 2017. ‘Wie een kinderwens heeft, moet preventief terecht kunnen bij de arbeidsarts.’
Wanneer is veilig écht veilig?
Wanneer is je werkplek écht veilig? Er bestaan grenswaarden voor blootstelling aan gevaarlijke stoffen, maar ‘veel grenswaarden zijn eerder een compromis dan honderd procent veilig’, zegt Kathagen. ‘Voor bepaalde stoffen bestaat er zelfs geen veilige grens.’
Claessens vult aan: ‘Onze regels houden te weinig rekening met effecten op vruchtbaarheid en de ontwikkeling van het kind. Binnen de wettelijke normen is veiligheid niet altijd gegarandeerd.’ Duitsland reikt labels uit aan stoffen die aangeven of grenswaarden effectief vruchtbaarheid beschermen. Dat zou volgens de arbeidsarts ook bij ons zinvol zijn.
'Mannen worstelen vaak met schaamte'
Tomas Vanheste, auteur van het boek Mannen die zwijgen ontdekte zijn eigen vruchtbaarheidsproblemen toen zijn kinderwens naar boven kwam.
De stilte errond is confronterend.‘Mannen met vruchtbaarheidsproblemen worstelen vaak met schaamte’, zegt hij. ‘Vruchtbaarheid en een kinderwens worden nog altijd vooral met vrouwen geassocieerd.’
Het gebrek aan openheid houdt volgens hem risico’s onzichtbaar. ‘Voor mijn boek sprak ik met een man die opgroeide naast een rozenkwekerij, waar veel pesticiden gebruikt worden. Of dat de oorzaak is? Niemand weet het zeker. Maar wetenschappelijk ligt er een verband vast.'
Vanheste pleit ervoor de stilte te doorbreken. ‘Alleen dan kunnen we de link leggen met werk en omgeving, en ook echt iets veranderen.’
Fedris, het Federaal agentschap voor beroepsrisico’s, erkent het probleem nauwelijks. Er werden nooit vruchtbaarheidsproblemen of miskramen erkend als beroepsziekte of arbeidsongeval. Ze worden zelfs niet geregistreerd in de statistieken omdat vruchtbaarheidsproblemen zelden als echte ‘ziekte’ worden beschouwd.
Het agentschap wijst er wel op dat werkgevers volgens de wet risico’s moeten evalueren en maatregelen moeten nemen voor zwangere en borstvoedende werkneemsters.
'Ontmoedigend'
Waar ze al wel bestaan, hebben goedbedoelde regels voor de bescherming van vrouwen soms ongewenste bijwerkingen. Belgische regels verplichten werkgevers immers om in bepaalde gevallen maatregelen te nemen wanneer vrouwen zwanger zijn, zoals aangepast werk of tijdelijk thuisblijven.
Dat loopt volgens Claessens soms fout. ‘Vrouwen krijgen daardoor regelmatig minder uitdagende taken. Dat werkt ontmoedigend. Ook de kansen op promoties dalen opmerkelijk.’
Ben Catteau van ACV Puls ziet zelfs een recente verslechtering: ‘Vroeger konden vrouwen tot vijf maanden na de bevalling beschermd thuisblijven. Nu is dat ingekort tot veertien weken, wat nadelig is voor vrouwen die borstvoeding geven.’
Claessens besluit: ‘We moeten niet alleen vrouwen slimmer beschermen, maar alle werknemers met een kinderwens.’
Heb je zelf nog vragen, ga naar je arbeidsarts.
