Op 22 november verzamelt CM een duizendtal mensen op zorgtop Caruna. Uit die bijeenkomst moeten resoluties komen over hoe we zorg in ons land moeten organiseren en (her)waarderen.
Via een online bevraging kan elke burger van ons land de komende maanden zijn mening geven over verschillende stellingen, zoals: 'Als je tijd maakt om voor een naaste te zorgen, moet dat altijd meetellen voor je pensioen', of 'Hoe (on)gezond iemands keuzes zijn, mag geen verschil maken voor de toegang tot zorg'.
CM trekt daarnaast het land door om rechtstreeks in debat te gaan.
Waarom komen jullie net op dit moment met dit initiatief?
DERROITTE ¬ ‘Als ziekenfonds zitten we dicht op evoluties in de zorg, zoals het nijpende personeelstekort. Dat is op tien jaar tijd met 35 procent toegenomen. Alle signalen staan op rood in de zorg, zoals ook in het onderwijs. Het is steeds moeilijker om personeel te vinden. Alleen een grote hervorming kan een antwoord bieden op de uitdagingen in onze samenleving. Het is niet vijf voor, maar vijf over twaalf.’
Caruna brengt experts én burgers samen. Vanwaar die keuze?
DERROITTE ¬ ‘Zorg is overal. Je zorgt voor je kinderen, je ouders, jezelf, maar ook de ober in je stamcafé zorgt op een bepaalde manier voor jou, een leerkracht zorgt voor een leerling, enzovoort. Veel soorten zorg zijn echter onzichtbaar, en worden daardoor niet als iets van waarde aanzien.’
'We geven in verhouding veel geld uit aan allerhande behandelingen, maar weinig aan zorg op zich.’
Elise Derroitte
‘Als ziekenfonds zien we de gevolgen. Dat zijn het tekort in de zorg en de uitputting van de mensen die er werken, maar ook burn-outs van mensen die mantelzorg combineren met een baan en een gezin. We geven in verhouding veel geld uit aan allerhande behandelingen, maar weinig aan zorg op zich.’
VAN GORP ¬ ‘We onderschatten vanuit onze positie wat er leeft bij de mensen. Er wordt vaak boven hun hoofden beslist en gecommuniceerd. Daarom richten we ons specifiek tot hen. Al te vaak domineren lobbygroepen het publiek debat. Neem nu het rookverbod op terrassen dat minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) heeft aangekondigd. De lobbygroepen schreeuwen moord en brand, maar we horen van heel wat mensen wel degelijk een positief geluid. Daarom willen we hen een stem geven.’
Jullie bekijken het dus breder dan de loutere gezondheidszorg?
DERROITTE ¬ ‘Ja, voor ons gaat het over zorgen en zorg dragen voor elkaar. Het gaat niet over hoeveel we moeten terugbetalen voor pakweg een tandartsbezoek. We willen het hebben over het belang van zorg in de maatschappij.’
‘Zorg is een van de belangrijkste kenmerken van een gezonde samenleving. Zorg is ook de basis in een democratie. Als je niet gezond bent en er is niemand om voor jou te zorgen, kun je niet deelnemen aan de maatschappij. Nu worden de extremen groter en groter, en leven heel wat mensen geïsoleerd of eenzaam. Ook dat is een symptoom van de beperkte aandacht voor zorg en voor de manier waarop we voor elkaar zorgen.’
‘Iedereen de kans geven om gehoord te worden, is ook een vorm van zorg dragen voor elkaar.’
Luc Van Gorp
VAN GORP ¬ ‘Je ziet dat op tal van plaatsen. Wanneer je een nieuwe identiteitskaart moet aanvragen op het gemeentehuis, zie je hoe het contact met de ambtenaar tot een strikt minimum herleid wordt. Alle menselijkheid en warmte is weg, want dat is niet efficiënt. Maar door alleen op efficiëntie en gestroomlijnde processen te focussen, verliezen we het relationele.'
'Toch schrikken we telkens wanneer extreme partijen meer stemmen halen. Veel mensen hebben het gevoel dat er niet meer naar hen geluisterd wordt, dat zij er niet toedoen. Iedereen de kans geven om gehoord te worden, is ook een vorm van zorg dragen voor elkaar.’
We worden nu al enige tijd gewaarschuwd voor een nakend zorginfarct. Wat is jullie antwoord daarop?
DERROITTE ¬ ‘We denken dat de sleutel ligt bij een brede maatschappelijke aanpak van zorg. De oplossing is niet om zomaar meer verpleegkundigen te halen in het buitenland of meer geld en middelen in het huidige systeem te pompen.'
'We denken dat er een echte koerswijziging nodig is in de hele samenleving, in de manier waarop we de zorg waarderen en ernaar kijken. Het gaat over het evenwicht tussen werk en privé. Over de erkenning van de informele economie. Over tal van hefbomen die vergeten worden als het gaat over het zorginfarct.’
‘Maar het klopt dat de uitdagingen gigantisch zijn. De vergrijzingsgolf komt genadeloos op ons af en de volksgezondheid gaat er niet bepaald op vooruit, als je bijvoorbeeld kijkt naar chronische ziekten. Ook op het werk zijn uitdagingen niet min. Het aantal langdurig zieken blijft stijgen, ondanks beloftes en maatregelen. Dat zijn allemaal signalen dat er iets misloopt in onze maatschappij. Om al die zaken aan te pakken heb je nood aan een zo breed mogelijk draagvlak.’
Naar wie kijken jullie daarvoor?
VAN GORP ¬ ‘In eerste instantie naar alle burgers van dit land. Iedereen krijgt op zijn of haar manier met zorg te maken. Iedereen zorgt voor zichzelf. Mensen ademen zelfstandig, wassen zich, voeden zich. Heel wat mensen hebben voor al die zaken straks iemand anders nodig. Wanneer we straks meer zorgbehoevenden hebben dan zorgverstrekkers, gaat het systeem failliet.’
‘De zorg moet van ons allemaal komen. Dus elke burger moet zijn input kunnen geven in hoe we de zorg organiseren. Maar we gaan ook in debat met verschillende patiëntenverenigingen, belangenorganisaties en vakverenigingen, net om hun specifieke noden niet uit het oog te verliezen.’
Jullie willen met Caruna tot een beter antwoord komen dan 'meer middelen en mensen'. Hoe gaan jullie daarvoor zorgen?
DERROITTE ¬ ‘We zitten vastgeroest in een systeem waarin alles geanalyseerd wordt en het alleen om efficiëntie, geld en middelen draait. We moeten verder kijken dan in bepaalde ziekenhuizen afdelingen sluiten omdat ze te weinig personeel hebben of te weinig opbrengen en zien hoe we ervoor kunnen zorgen dat de zorgsector ontlast wordt én we kwaliteit van de verstrekte zorg weer bovenop kunnen plaatsen.
VAN GORP ¬ ‘Het is tekenend dat voor de oorlogsdreiging zonder moeite extra middelen en oplossingen gevonden worden in een vingerknip, maar voor de instorting van onze zorg lijkt eenzelfde urgentie te ontbreken. Men probeert zich daar nog te vaak makkelijk van af te maken met wat financiële pleisters hier en daar.'
'Maar recente voorbeelden hebben al aangetoond dat mensen die in de zorg werken niet per se allen op extra loon zitten te wachten. Zij willen vooral weer op een warme en menselijke wijze met hun patiënten kunnen omgaan én in staat zijn om hun werk met hun gezin te combineren. Velen gingen wat minder werken toen hun loon werd verhoogd, zodat ze wat meer tijd hadden voor zichzelf en hun gezin, in plaats van meer loon.'
‘Mensen die in de zorg werken zitten niet per sé allen op extra loon te wachten. Zij willen vooral weer op een warme en menselijke wijze met hun patiënten kunnen omgaan.'
Luc Van Gorp
‘We verwachten natuurlijk de nodige kritiek. Als je iets wilt veranderen, stoot je onvermijdelijk op een tegenbeweging. Ons wordt dan verweten dat we te filosofisch of te soft zijn en onze ogen sluiten voor de realiteit, maar dat doen we net niet. We zien dat mensen in alle sectoren afhaken omdat er niet naar hen geluisterd wordt, omdat alle menselijkheid verdwijnt. Is het dan te filosofisch om daar niet voor op te komen en op zoek te gaan naar een oplossing?’
Of het is nog niet concreet genoeg?
DERROITTE ¬ ‘Als je probeert uit het huidige systeem te breken, dan krijg je dat vaak als verwijt. Het is niet concreet, niet realistisch. Maar is het dan beter om alles te laten zoals het is, waarbij je nu al niet genoeg mensen vindt om het draaiende te houden, en waarvan je weet dat het probleem alleen maar groter wordt?'
'Neem nu mantelzorgers. Je moet iets doen aan dat statuut, want als je mensen die even gas terugnemen van het werk om te kunnen zorgen voor hun naasten financieel gaat afstraffen op het einde van hun loopbaan, dan vind je straks niemand meer om die zorgtaken te doen. Maar al die informele zorg kun je niet overhevelen naar de reguliere zorgsector.’
VAN GORP ¬ ‘Wat is er niet concreet aan het hebben over zaken waar ieder van ons vroeg of laat mee te kampen krijgt? We kunnen alles kwantitatief bekijken, maar waarom kunnen we het niet hebben over kwaliteit van leven? We kunnen het hebben over de pensioenleeftijd, maar niet over hoe we ervoor kunnen zorgen dat mensen langer gezond blijven werken?'
'Zodra je afstapt van het cijfermatige, word je als dromer weggezet, terwijl net dat menselijke aspect belangrijk is. Als we de voorbije jaren iets geleerd hebben, is het dat alles kapot optimaliseren niet de sleutel tot succes is.’
Wil je zelf je mening geven? Dan kun je terecht op de website van Caruna. Daar vind je alle mogelijkheden om deel te nemen aan de burgerbevraging en de zorgtop.
