Terwijl de verkiezingskoorts rond de federale, regionale en Europese verkiezingen van volgend jaar stijgt, blijven de sociale verkiezingen vaak onderbelicht. Onterecht, vindt arbeidssocioloog Maarten Hermans, die onderzoek deed naar de effecten van vakbonden.
‘Qua omvang zijn de sociale verkiezingen groter dan de gemeenteraadsverkiezingen. Onderzoek leert ook dat wanneer werknemers meer inspraak op het werk hebben, dat ook een positief effect heeft op de democratie buiten de bedrijfsmuren. Zo zorgt vakbondsvertegenwoordiging indirect voor een hogere kans om te gaan stemmen en meer vertrouwen in het democratisch proces. Werknemersinspraak maakt dus een verschil voor werknemers, bedrijven, en de samenleving.’
'Werknemersinspraak maakt een verschil voor werknemers, bedrijven, en de samenleving.’
Meer opleiding, rechten en werkzekerheid
‘Als er in België werknemersvertegenwoordiging actief is op de werkplek, neemt de kans om opleiding te volgen via het werk aanzienlijk toe. Dit geldt voor alle werknemers en in alle sectoren. Het positief effect van de vertegenwoordiging is extra uitgesproken voor werknemers die korter geschoold zijn. Op die manier vermindert vakbondsvertegenwoordiging ook de ongelijkheid in opleidingskansen en doorgroeimogelijkheden.’
‘Een vakbond op de werkplek zorgt ervoor dat werknemers meer kans hebben om gebruik te maken van hun sociale rechten. Zo geven Belgische werkneemsters duidelijk meer aan dat ze ouderschapsverlof kunnen opnemen als er een vakbond actief is. Dit positief effect speelt extra voor werkneemsters met een precaire inkomenspositie.’
‘Een vakbond op het werk brengt ook meer werkzekerheid mee. Zowel in de praktijk als in een lager subjectief gevoel bij werknemers om te vrezen voor hun job.’
Beter welzijn op het werk
Vakbondsvertegenwoordiging blijkt ook positieve effecten te hebben op actuele thema’s rond welzijn op het werk, aldus Hermans.
‘Bij toxisch leiderschap en grensoverschrijdend gedrag gaat het steeds om machtsongelijke situaties. Een individuele werknemer is vaak niet in een positie om iets te doen tegen zulk gedrag. Werknemers die verkozen worden als vertegenwoordiger via de sociale verkiezingen zijn beschermd tegen ontslag, hebben inspraak, worden door hun vakbond gevormd rond wetgeving en bijgestaan in dossiers door juristen en experten. Zowel internationaal als Belgisch onderzoek toonden ook aan dat de aanwezigheid van vakbonden in coronatijden zorgde voor een veiligere werkplek.’
Hogere lonen en productiviteit
‘De meeste Belgische bedrijfsleiders zijn trouwens positief over het Belgisch inspraaksysteem, voert Hermans aan. ‘Tachtig procent van de Belgische managers is van oordeel dat lokale werknemersvertegenwoordigers te vertrouwen en constructief zijn.’
‘Onderzoek naar de effecten van sociaal overleg op ondernemingsniveau in België, toont ook aan dat sociaal overleg op de werkplek in de vorm van afgesloten cao’s zorgt voor hogere lonen en hogere productiviteit. Dit illustreert hoe sociaal overleg op de ondernemingsvloer kan leiden tot win-winsituaties voor werkgevers en werknemers.’
