Tot vandaag moest een deeltijdse arbeidsovereenkomst in ons land ministens een derde van een voltijds contract zijn. Daar trekt de federale regering van premier Bart De Wever (N-VA) een streep door, wat het begin kan betekenen van zogenoemde nulurencontracten. ‘De regering schrapt eigenlijk de werk- en inkomenszekerheid van werknemers’, legt ACV-jurist en expert arbeidsrecht Piet Van den Bergh uit.
‘Het afschaffen van de eenderderegel is iets om bezorgd over te zijn’, beaamt arbeidssocioloog aan de VUB Christophe Vanroelen. ‘Als daardoor meer onzeker en onvoorspelbaar werk ontstaat wat betreft uurroosters en inkomen, dan is dat een bijzonder slechte zaak voor werknemers. Zulke werkomstandigheden zijn erg belastend en stresserend. Voorlopig is er geen expliciete vermelding van nulurencontracten in de wetteksten, maar het is wel een terechte bezorgdheid dat het afschaffen van de minimale arbeidsduur de deur openzet voor oproepcontracten.’
Wat is een nulurencontract?
Een nulurencontract, ook oproepcontract genoemd, is een arbeidsovereenkomst waarbij het aantal te presteren uren niet vermeld wordt. De werkgever kan de werknemer oproepen wanneer die dat nodig heeft. Als werknemer ontvang je alleen maar loon voor effectief gepresteerde uren.
Je weet dus nooit op voorhand hoeveel je zult moeten werken en hoeveel je zult verdienen. Doorgaans is er een bepaalde termijn waarin je baas je kan oproepen. Word je daarna opgeroepen, dan kun je als werknemer – althans theoretisch – weigeren.
Geen andere opties
De timing van de keuze om de minimale arbeidsduur af te schaffen is op zijn minst vreemd te noemen, zeker omdat het Verenigd Koninkrijk eerder dit jaar besliste om nulurencontracten te verbieden. Daar werkt meer dan een miljoen werknemers onder een dergelijk contract.
Uit een recente studie van de Lancaster University blijkt dat maar liefst drie op de vier nuluren-werknemers in kwetsbare omstandigheden leeft, door financiële en contractuele onzekerheid. Twee op de drie werknemers werkt al langer dan een jaar op afroep. Uit eerder onderzoek bleek dat de meeste werknemers met nulurencontracten werknemers zijn die weinig of geen andere opties hebben.
‘De zogenaamde flexibiliteit is voornamelijk eenzijdig. Shiften worden regelmatig op het laatste nippertje afgezegd door de werkgever, zonder dat werknemers daar een compensatie voor krijgen.’
Vakbondsleider Paul Nowak
Brits vakbondsleider Paul Nowak zei daarover vorig jaar dat ‘de meeste werknemers met nulurencontracten veel liever met vaste uren en inkomenszekerheid zouden werken. De zogenaamde flexibiliteit is voornamelijk eenzijdig. Shiften worden regelmatig op het laatste nippertje afgezegd door de werkgever, zonder dat werknemers daar een compensatie voor krijgen.’
Vanroelen: ‘Het zal nu moeten blijken hoe die beslissing in de praktijk omgezet wordt. Zeker in combinatie met het optrekken van de vrijwillige overuren zet dat de deur open voor allerhande problematische situaties. De term vrijwillig is in een machtsverhouding zoals een arbeidsovereenkomst zeer troebel.’
Slechte zaak voor staatskas
Vanroelen waarschuwt dat dergelijke constructies een slechte zaak zijn voor de staatskas. ‘Dit is opnieuw een stap richting uitholling van de financiering van de sociale zekerheid. Op die overuren zijn meestal minder RSZ-bijdragen van toepassing, net zoals bij studenten- en flexijobs. Een uur arbeid zou eigenlijk altijd min of meer gelijke sociale bijdragen moeten opleveren. Anders maken dergelijke gunstregimes degelijke contracten minder aantrekkelijk. Dat kan ertoe leiden dat vaste banen erdoor vervangen worden.’
‘Om aanspraak te maken op een werkloosheidsuitkering moet je voldoende gewerkt hebben, maar met een dergelijk contract wordt dat snel heel moeilijk.’
ACV-jurist en expert arbeidsrecht Piet Van den Bergh
‘Op vlak van pensioenen en werkloosheidsrechten zijn die contracten eveneens ronduit problematisch’, voegt Van den Bergh toe. ‘Tegelijk wordt de toegang tot de sociale zekerheid bemoeilijkt. Om aanspraak te maken op een werkloosheidsuitkering moet je voldoende gewerkt hebben, maar met een dergelijk contract wordt dat snel heel moeilijk.’
‘Bovendien tellen voor de berekening van het pensioen enkel nog jaren mee waarin minstens 156 dagen gewerkte of gelijkgestelde dagen zitten. Je wordt dus langs de ene kant gedwongen om zo’n contract aan te nemen in bepaalde situaties, maar je bouwt er geen rechten mee op. De enige die ervan profiteert is de werkgever. Die oogst alle flexibiliteit en voordelen, terwijl de werknemer in een onleefbaar statuut wordt geduwd, zowel tijdens als na de loopbaan.’
