Zowel de 52 procent Brexiteers als de 48 procent tegenstemmers weten dat ondertussen. Ook de Britse Romeinen kenden dat al. De ene partij vroeg iets aan de andere, en die kon daar, al dan niet onder voorwaarden, akkoord mee gaan. Pacta sunt servanda. Afspraken moeten worden nagekomen. Afspraken komen per slot van rekening niet uit de blauwe lucht vallen. Soms moet je wat meer aandringen bij je contractspartij, soms wat minder. Pintje? Pintje. De tweede partij stemt toe, of niet. De eerste partij vraagt. Geen vraag, geen begin.
Voor wie rijdt de wetgever zich uit de sloffen om het recht om iets te vragen vast te leggen?
Het recht om iets te vragen is dan ook maar een eerste stap in het sluiten van een contract. A priori is met een recht om iets te vragen niets mis, vragen heeft altijd vrij gestaan. ‘Mag ik vandaag wat langer werken om morgen wat vroeger naar huis te gaan?’ Vanuit de ACV-dienstverlening zijn me geen gevallen gesignaleerd van werkgevers die de neus van hun werknemer afbeten voor het stellen van zo’n soort vragen. Het antwoord van de werkgever kan voor de werknemer mee- of tegenvallen, maar letselschade aan de neus blijkt vooralsnog geen courant gevolg.
Voor wie rijdt de wetgever zich dan uit de sloffen om het recht om iets te vragen vast te leggen? De ene partij mag iets vragen aan de andere. De andere partij, de werkgever, mag antwoorden wat hij wil, zonder een neus af te bijten. ‘Mag ik vier dagen per week werken?’ ‘Mag ik wat meer werken, vrijwillige overuren maken?’ ‘Mag ik wat minder werken om voor mijn kinderen te zorgen (nu het mes is gezet in het tijdskrediet)?’ ‘Mag ik ’s nachts werken (vrijwillige nachtarbeid in de e-commerce)?’
Vreemde evolutie
De wettelijke verankering van het recht om dergelijke vragen te stellen is een vreemde evolutie in het arbeidsrecht, dat traditioneel werknemers beschermt tegen de machtspositie van de werkgever. Het recht om ’s nachts te werken in de e-commerce of vrijwillig overuren te presteren doet af van de bescherming van de werknemer. Als de lonen maar voldoende laag zijn (of voldoende hoog, bekeken vanuit een economische orthodoxie) willen werknemers meer werken dan gezond is.
De werknemer staat zwak in zijn schoenen als het huis afbetaald moet worden en de werkgever de werknemer vraagt of hij niet beter zelf een aanvraag zou doen om ’s nachts te werken. ‘Overdag is er wat minder werk, weet je wel.’ Het aantal vragen dat we recent kregen van kaderleden of zij eindelijk ook recht hebben op een fietsvergoeding (ja!) doet uitschijnen dat ook kaderleden iets evidents als een fietsvergoeding niet op basis van een simpele vraag aan hun werkgever ontvingen.
Nog een voorbeeld: 95 procent van de uitzendkrachten krijgt enkel de keuze tussen een volledig gestandaardiseerd, door de software van het uitzendkantoor gegenereerd contract, of helemaal geen contract.
Vanuit werknemersoogpunt is het de vraag wat je bent met een bescherming tegen weerbarstige werkgevers, die weliswaar je neus niet mogen afbijten, maar geenszins verplicht zijn om je vraag serieus te nemen.
Sommige rechten om iets te vragen voorzien in een bescherming van de werknemer tegen negatieve antwoorden van de werkgever. Niet enkel de neus afbijten is uit den boze, ook een ontslag als represaillemaatregel bestraft de wetgever. Wat de werkgeversorganisaties al op de kast heeft gejaagd, omdat dit werknemers in staat stelt vragen te stellen louter met het oog op een ontslagbescherming.
Vanuit werknemersoogpunt is het de vraag wat je bent met een bescherming tegen weerbarstige werkgevers, die weliswaar je neus niet mogen afbijten, maar geenszins verplicht zijn om je vraag serieus te nemen. Dan is er zelfs geen begin van een afspraak, laat staan van enig recht. De vraag is bij deze gesteld.
