Oef, inderdaad. Maar we kunnen niet ontkennen dat het Vlaams Belang de verkiezingen won. Ze zijn nu de grootste partij in drie provincies en ook in sommige kleine(re) gemeenten. Ik denk dan aan het West-Vlaamse Houthulst, of het Kempense Hulshout.
Blijkbaar heeft de ranzigheid die het Vlaams Belang tijdens de laatste weken van de campagne uitvoerig etaleerde weinig indruk gemaakt op de kiezers in sommige plattelandsgemeenten.
Het is weinig zinvol om de verkiezingsuitslag zomaar te transponeren naar de gemeenteraadsverkiezingen van oktober.
‘Ik begrijp het zelf ook niet. Niemand hoeft hier honger te lijden, niemand is dakloos. Je ziet hier geen hoofddoeken en amper mensen met kleur op straat. En nu dit.’ Hulshouts burgemeester Geert Daems (cd&v) klonk enigszins wanhopig in De Morgen van 12 juni 2024.
Begrijpelijk. In zijn gemeente behaalde het Vlaams Belang 34,7 procent van de stemmen. Dat is een op de drie kiezers. Uiteraard geeft zo’n uitslag aanleiding voor een gedegen onderzoek naar de redenen van dat stemgedrag. Heeft het te maken met gevoelens van achterstelling die mensen op het platteland hebben? Of met een tekort aan voorzieningen van dienstverlening en mobiliteit?
Alles om het cordon sanitaire te doorbreken
Toch is het weinig zinvol om de verkiezingsuitslag zomaar te transponeren naar de gemeenteraadsverkiezingen van oktober. Lokale verkiezingen hebben een specifieke lokale en particuliere inbedding, zowel inhoudelijk als inzake lijstvorming. Bovendien zal de afschaffing van de opkomstplicht een weerslag hebben op de uitslag.
Hoe groot die zal zijn? Daarover is er bij onderzoekers geen eensgezindheid. Sommigen voorspellen dat partijen als het Vlaams Belang stemmen zullen verliezen.
Maar laat ons niet vergeten dat nu al in de helft van de Vlaamse gemeenten N-VA en Vlaams Belang wél meer dan de helft van de stemmen hebben en dat die laatste er alles aan zal doen om het cordon sanitaire te doorbreken. Ze zullen lijsten met een andere naam indienen, of kandidaat-burgemeesters van andere partijen steunen in ruil voor deelname aan het bestuur.
Voorzichtigheid en omzichtigheid
Het blijft dus alle hens aan dek. Het is niet omdat een extreemrechtse dijkbreuk is vermeden dat het water minder bruin zal worden. Ook in Nederland, waar Geert Wilders’ PVV de grootste partij van de nieuwe regering is, en als dusdanig de minister voor Migratie(!) mag aanduiden, is dat besef groot.
Thom de Graaf, vice-president van de Nederlandse Raad van State, deed een oproep om te investeren in een rechtsstatelijke cultuur. Voor hem is de democratische rechtsstaat een ‘broos kunstwerk dat tot voorzichtigheid en omzichtigheid noopt.’
Die voorzichtigheid is ook in Vlaanderen aan de orde. Dat het Vlaams Belang aan de principes van de rechtsstaat knaagt, is geen verrassing. Maar dat ook democratische partijen soms weinig zorgvuldig met onze grondrechten omspringen, is zorgwekkend.
Dat blijkt uit een analyse gemaakt in opdracht van de Orde van Vlaamse Balies (OVB). Op basis van de verkiezingsprogramma’s werden 677 thema’s (over mensenrechten, vrijheid van godsdienst, discriminatie…) geïdentificeerd, vervolgens geanonimiseerd en voorgelegd aan onafhankelijke experts.
Bedreiging van de rechtsstaat
In die rechtsstatelijke scan kreeg het Vlaams Belang voor 55 procent van haar programmapunten een rode kleur – een ‘daadwerkelijke’ bedreiging van de rechtsstaat – en voor 41 procent een oranje kleur, een ‘mogelijke’ bedreiging’. Voor de N-VA was dat respectievelijk 23 en 59 procent. Voor de cd&v 5,3 en 28 procent, voor de PVDA 14 en 21 procent, en voor de liberalen 4,3 en 52 procent. Vooruit en Groen kregen minimale scores.
De bedoeling van de scan was niet om als stemwijzer te fungeren. Wel om de burger op te roepen waakzaam te blijven ‘om de rechtstaat te beschermen en te versterken’. ‘Dat begint met bewustwording en inzet van alle betrokken partijen, in de eerste plaats de verkozenen’, aldus Nadia Van Baelen, bestuurder bij Advocaat.be.
Hopelijk bereikt haar oproep ook de kandidaten voor en na de gemeenteraadsverkiezingen.
