In de Verenigde Staten is Donald Trump opnieuw president geworden. In Europa winnen Marine Le Pen, Viktor Orbán en Giorgia Meloni terrein. Ook in Vlaanderen klinkt het extreemrechtse discours steeds luider. Onder het mom van orde en vrijheid wordt er stelselmatig geknabbeld aan fundamenten van gelijkheid, solidariteit en aan mensenrechten. Hoog tijd om te benoemen wat hier echt op het spel staat.
Radicaal-rechts wil niet alleen een streng migratiebeleid. Het droomt van een samenleving waarin traditionele normen opnieuw de plak zwaaien: de man als kostwinner, de vrouw ondergeschikt, wie afwijkt wordt buitengesloten. Gendergelijkheid, LGBTQI+-rechten, antiracisme: stuk voor stuk obstakels voor hun project van nationale zuiverheid en controle.
In naam van veiligheid en identiteit wordt solidariteit uitgehold.
Van Trump tot Vlaanderen hanteert radicaal-rechts dezelfde strategie. Trump is het prototype. Tijdens zijn vorige ambtstermijn draaide hij het recht op abortus terug, ondermijnde hij verkiezingsinstellingen, trok hij de vrije pers meermaals in vraag en flirtte hij openlijk met autocratische leiders. Ondertussen voert hij een isolationistisch beleid dat de wereldorde onder druk zet.
Bij ons worden kinderrechten ter discussie gesteld met plannen om minderjarige asielzoekers op te sluiten. Instellingen als mensenrechtenorganisatie Unia of het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen (IGVM) zien hun middelen slinken. Het middenveld wordt gewantrouwd, armoedebestrijding ingeruild voor verdachtmaking. In naam van veiligheid en identiteit wordt solidariteit uitgehold.
Valse oplossingen
Waarom kan radicaal-rechts dan op zoveel steun rekenen? Omdat het inspeelt op echte zorgen met valse oplossingen. De kloof tussen arm en rijk groeit, publieke diensten staan onder druk, vertrouwen in de politiek daalt. Radicaal-rechts biedt houvast met duidelijke vijandbeelden: de migrant, de feministe, woke jongeren.
Hun boodschap: ‘Wij zorgen voor u, maar alleen als u één van ons bent.’ Welvaartschauvinisme in actie. Maar weet, onze rechten en vrijheden zijn geen natuurwetten. Ze zijn het resultaat van strijd, solidariteit en zorg. Vrouwenrechten, LGBTQI+-rechten, het recht op asiel, persvrijheid: ze kúnnen verloren gaan. Niet plots, maar sluipend.
In Hongarije is dat al realiteit. In Frankrijk stond Le Pen op de rand van het presidentschap, een veroordeling voor corruptie steekt daar nu wellicht een stokje voor. In Vlaanderen wordt de democratische ruimte systematisch verkleind.
We moeten dus alert blijven. Verzet begint bij erkenning: dit is geen gewoon politiek meningsverschil. Het is een aanval op de basis van onze samenleving. Dat vraagt een kordate reactie. Investeer in gelijke kansen. Bescherm het middenveld. Versterk het onderwijs in kritisch burgerschap. Spreek je uit, ook aan de keukentafel. Stem bewust. Ontmasker fake news en wees solidair, ook als het niet over jou gaat. Vrijheid in plaats van angst. Solidariteit boven eenzijdige identiteit.
