Tussen 2019 en 2024 klommen goed 140.000 mensen in België uit de armoede. Het zogenaamde 'risico op armoede of sociale uitsluiting' daalde van 14,8 tot 11,5 procent. Dat is een opvallend verschil met de voorgaande decennia, toen de armoede in ons land verduiveld hardnekkig leek. Armoede-expert Wim Van Lancker (KU Leuven) wees vorige zomer al op die 'spectaculaire trendbreuk'.
De armoedebarometer van Decenniumdoelen — het platform van armoedeorganisaties, vakbonden, mutualiteiten en het brede Vlaamse middenveld — komt nu met een update van die cijfers. ‘Als de trend zich voortzet, is de Europese armoededoelstelling om het armoederisico met 279.000 personen te verlagen tegen 2030 haalbaar’, zegt voorzitter van Decenniumdoelen Anne Van Lancker.
‘De welvaartsenveloppe moet opnieuw worden ingevoerd.’
Anne Van Lancker, voorzitter Decenniumdoelen
Anne Van Lancker © Wouter Van Vooren
Maar veel goede hoop daarop heeft ze niet. De dalende armoedecijfers waren vooral het gevolg van een doorgedreven beleidsinspanning van de Vivaldi-regering om de sociale uitkeringen op te trekken en niet louter te indexeren, met dank aan de zogenoemde 'welvaartsenveloppe'. Net die welvaartsenveloppe deed de regering-De Wever op de schop.
Europese armoedegrens
‘Het is absoluut nodig om de welvaartsenveloppe opnieuw in te voeren’, zegt Van Lancker. ‘De meeste sociale minima, met name het leefloon en de werkloosheiduitkering, liggen nu al onder de Europese armoedegrens. Die moeten allemaal opgetrokken worden tot boven die grens.’
Daarnaast baart de beperking van de werkloosheidsuitkering tot maximaal twee jaar Van Lancker zorgen. ‘Wij pleiten voor een humaan activeringsbeleid. Langdurig werklozen worden nu naar het OCMW doorgestuurd, zonder dat die daarvoor uitgerust zijn. De beperking van de werkloosheidsuitkeringen zal langdurig werklozen niet aan het werk helpen. Het zal wel leiden tot een toename van de armoede.’ Volgens het Federaal Planbureau zou bijna de helft van de mensen die hun werkloosheidsuitkering verliest in de inactiviteit belanden.
Wooncrisis
Een andere armoedezorg is de wooncrisis. Met ruim 200.000 gezinnen op de wachtlijst voor een sociale woning en bovengemiddeld veel huurders die een te groot deel van hun inkomen aan de huurprijs spenderen, is het woonbeleid aan versteviging toe.
De woonzaak diende daarom bij het Europees Comité voor Sociale Rechten een klacht in over het Vlaamse woonbeleid. Het Comité oordeelde op 19 maart dat er 'een gebrek aan inspanningen voor de bouw van sociale woningen was, terwijl de nodige ondersteuning op de private huurmarkt uitblijft'. Volgens het Comité gebeurt er te weinig om dak- en thuisloosheid op te lossen.
‘De beperking van de werkloosheidsuitkeringen zal langdurig werklozen niet aan het werk helpen. Het zal wel leiden tot een toename van de armoede.’
Anne Van Lancker
Van Lancker: ‘Betaalbaar wonen wordt een belangrijke uitdaging voor de Vlaamse regering.’ Decenniumdoelen pleit voor een 'verhoging en versnelling van de investeringen in sociale huisvesting' en een huurpremie voor wie langer dan een jaar op de wachtlijst staat.
Ongelijke evolutie
De gunstige evolutie uit armoede in België was niettemin ongelijk verdeeld. ‘Bij kinderen en jongeren zien we een zorgwekkende achteruitgang en voor alleenstaande ouders, werklozen, mensen met een migratieachtergrond, huurders en kortgeschoolden blijft het risico op armoede hoog’, zegt Van Lancker.
Vlaanderen kampt dan weer met een remmende voorsprong. De armoedecijfers stabiliseren rond 7,8 procent. Daardoor leven nog ruim een half miljoen Vlamingen in armoede. ‘Hoe minder armoede er is, hoe moeilijker het wordt om die nog te verminderen’, aldus Van Lancker. ‘Als we kijken naar inkomen nét boven de armoedegrens gaat het zelfs om een vijfde van de samenleving.’
