De hoop op een doorstart wisselt af met de angst om collega’s, knowhow en vooral het vertrouwde leven van alledag te zien verdwijnen. Voor veel werknemers is Van Hool niet het eerste faillissement dat ze meemaken. Alex, 59, herinnert zich levendig het einde van Renault Vilvoorde. ‘Mannen met bulldozers gingen alles te lijf. Maar daarmee los je niets op.’
Alex kwam 27 jaar geleden bij Van Hool terecht. ‘Ik hoop nog iets te doen, want ik zit niet graag thuis.’ Hij steekt niet onder stoelen of banken dat hij bij een vorig faillissement met donkere gedachten worstelde. Met het aangepaste werk dat zijn rug na twee operaties eist en een chronische ziekte, schat hij zijn kansen bij een nieuwe werkgever niet heel groot in.
‘Ik ben speciaal 30 kilometer naar Lier gereden’, vertelt Alex als hij naar de presentatie van een VDAB-medewerker luistert. ‘Want hoe kan ik mijn situatie uitleggen op mail?’
Slapeloos
Ook Johan voelt zich in de steek gelaten. Ook hij heeft al meerdere sluitingen te verduren gekregen. Bij Van Hool werd hij in 1998 opgeleid tot lasser, en groeide hij door tot ploegbaas. ‘Na corona leek alles achteruit te gaan. Veel collega’s kwamen op tijdelijke werkloosheid terecht.’ Johan mocht wel aan de slag blijven. Sinds hij ‘op straat staat’, slaapt hij slecht. De situatie weegt op zijn gezin.
‘Na corona leek alles achteruit te gaan. Veel collega's kwamen op tijdelijke werkloosheid terecht.'
Johan, arbeider bij Van Hool
‘Zodra je ingeschreven bent als werkzoekende krijg je taken en deadlines van de VDAB. Al nachten lig ik daarvan wakker, dat durf ik eerlijk te zeggen. Mijn dochter heeft nu een cv voor me opgesteld. Ik word overspoeld door telefoons van uitzendkantoren, maar nadat je wat over jezelf hebt verteld, hoor je ze niet meer.'
'Ik ben 58, heb artrose in mijn nek en rug. Ik weet niet hoe het verder moet. Mijn zoon heeft gelukkig werk, mijn dochter studeert nog. Ik moet je niet zeggen wat dat kost, zeker? Het is moeilijk. En neen, wij gaan niet op vakantie of op restaurant.’
Meetbare impact
Maarten Hermans, arbeidssocioloog en expert welzijn op het werk bij het ACV, neemt de woorden ‘structureel geweld’ in de mond voor wat de arbeiders meemaken. ‘Wat we als samenleving mensen aandoen bij collectieve ontslagen is pijnlijk meetbaar, maar in de berichtgeving overheerst meestal: Spijtig, maar ze vinden wel een nieuwe job.’
Professor en socioloog Christophe Vanroelen (VUB) verwijst naar onderzoek in Europa en de VS. Daaruit weten we dat grote ontslagrondes en sluitingen van ondernemingen grote gevolgen hebben voor de gezondheid van de getroffen werknemers.
‘Er bestaat wetenschappelijk bewijs voor een verhoging van mentale problemen, hart- en vaatziekten, middelengebruik en toename van het aantal wanhoopsdaden. Waar de maakindustrie is weggetrokken, ondervinden gemeenschappen nadelige economische gevolgen, maar zie je ook een collectief rouwproces en verlies aan sociale samenhang.’
Woede
Een andere studie, met Britse en Duitse werknemers, toont dat werkloosheid een blijvend negatief effect heeft op de tevredenheid over het leven. ‘Meer nog dan scheiden of je partner verliezen. Waar mensen zich uiteindelijk qua levenstevredenheid aanpassen aan voorgenoemde ingrijpende gebeurtenissen, blijkt dat mensen toch de mentale littekens van werkloosheid blijven dragen’, aldus Hermans. ‘Ze komen dat niet volledig te boven, vooral mannen niet. Ook daarom kan het belang van een sterke sociale bescherming niet genoeg benadrukt worden.’
‘Het belangvan een sterke sociale bescherming kan niet genoeg benadrukt worden.’
Christophe Vanroelen, professor sociologie VUB
Vanroelen begrijpt het gevoel van onrechtvaardigheid waarmee de arbeiders worstelen. ‘Dat kan zich uiten in woede: tegen de regering, buitenlandse economische grootmachten, het management of vage profiteurs aan de dop. Daarom is het nodig dat er erkenning is voor de rouw waar de getroffen mensen door moeten. Media moeten nu niet uitpakken met die ene man die de volgende dag al ander werk had.’
‘Ja, ons sociaal model vereist dat veel mensen aan het werk zijn, maar ik volg de dooddoener iedere job is beter dan geen job niet. Mensen hebben recht op een stabiele, kwaliteitsvolle, haalbare baan waarin ze zich kunnen ontplooien. Dat staat duidelijk niet zo hoog op het prioriteitenlijstje van het beleid. Inzetten op knelpuntberoepen is een ding, maar het is niet noodzakelijk waar mensen naartoe willen worden geleid.’
Peter maakte 13 herstructureringen mee
‘Ik heb 35 jaar gewerkt bij lampenfabrikant Sylvania. Door onder meer buitenlandse concurrentie en verstrengde milieuregelgeving krompen we in Tienen van 1.800 werknemers tot 250. Nadat we van Indische in Chinese handen overgingen, werd ons filiaal gesloten. De werknemers waren gemiddeld 50 jaar, met 29 jaar dienst. Het was vechten voor een haalbaar sociaal plan.’
Met die ervaring achter de rug werkt Peter nu bij het project Doorstart van het ACV. Zijn opdracht: mensen bijstaan. Bij Van Hool gebeurt dit met de workshop Hoe omgaan met ontslag?. ‘Ondernemingen in herstructurering, sluiting en faling kunnen een beroep op ons doen. Getroffen werknemers zijn heel onzeker. Kan ik mijn rekeningen nog betalen? Wat met mijn lening? Pas als je die vragen kunt beantwoorden, kun je denken aan de toekomst.'
'Sommigen zitten al krap bij kas – lage lonen, tijdelijke werkloosheid en andere tegenslagen zijn daar oorzaak van – en voelen de drang om zo snel mogelijk eender welk werk aan te nemen. Heb je wat reserve, dan bekijken wij eventuele heroriëntatie of een opleidingsaanbod. Als je mensen de kans geeft om te rouwen, stellen ze zich uiteindelijk wel open voor iets nieuws. Zo kunnen ze beter voorbereid volgende stappen zetten naar nieuw werk.’
