De Barometer Digitale Inclusie brengt voor de derde keer in kaart hoe België scoort op vlak van digitale ongelijkheden. Onderzoeksteams van de UGent en UCLouvain, in opdracht van de Koning Boudewijnstichting, deden steekproeven bij zowel Vlamingen, Walen als Brusselaars, in een leeftijdsgroep van 16 tot 74 jaar.
Professor Koen Ponnet van UGent: ‘Allereerst peilen we naar digitale vaardigheden. Daarnaast onderzoeken we in welke mate mensen toegang hebben tot internet en digitale technologieën. We kijken ook naar het gebruik van essentiële digitale diensten, zoals e-banking of e-gezondheid.’
Een gebrekkige toegang tot de digitale wereld kan basisrechten in het gedrang brengen of tot discriminatie leiden. Mensen lopen bijvoorbeeld lagere telecom- of energietarieven of lagere bankkosten mis.
Van inkomen tot gezondheid
Niet iedereen kan digitaal volgen. Ponnet: ‘Opleidings- en inkomensniveau zijn factoren die sterk mee je digitale positie bepalen. Wie kortgeschoold is, loopt drie keer meer risico op digitale kwetsbaarheid dan wie langer heeft gestudeerd . En wie dacht dat intussen iedereen toch internet in huis heeft: voor 11 procent van mensen met de laagste inkomens is dat nog steeds niet het geval. 25 procent van de mensen met de laagste inkomens -minder dan 1400 euro per maand- heeft bovendien enkel een smartphone. Dat verzwakt opnieuw hun digitale positie, want daarmee kan je niet vlot alle digitale diensten raadplegen. Ook gezondheid speelt een rol. Wie verminderde mobiliteit heeft, is misschien net gebaat met digitale hulp of info. Maar in de realiteit is net een grote meerderheid - 58 procent van mensen met gezondheidsproblemen - digitaal kwetsbaar.’
Ook meer dan de helft van de ouderen heeft moeite met digitale toegang tot informatie en diensten. En 42 procent van de eenoudergezinnen, vooral alleenstaande moeders, is digitaal kwetsbaar. In 2021 was dat nog 38 procent. Mensen met de laagste lonen -minder dan 1400 euro per maand- blijken ook bijna dubbel zo vaak kwetsbaar op digitaal vlak dan wie goed zijn brood verdient.
Ook werkzoekenden scoren slecht (54 procent). Zij moeten vaak online solliciteren, wat hun toegang tot de arbeidsmarkt nog meer bemoeilijkt. Voor wie weinig middelen heeft en bijvoorbeeld enkel een smartphone heeft, is het een stuk moeilijker om bijvoorbeeld een online cursus te volgen of een sollicitatiebrief op te stellen.
Jongeren
Opvallend: de Barometer maakt ook komaf met het idee dat alle jongeren digitaal vaardig zijn. 52 procent van de kortgeschoolde jongeren heeft zwakkere digitale skills, tegenover 10 procent van de jongeren die langer opleiding hebben genoten. ‘De kloof tussen beide groepen is maar liefst verdubbeld in twee jaar tijd’, stelt Ponnet. ‘58 procent zegt bovendien weinig of niets af te weten van online veiligheid’.
Huisbezoeken
Het is dan ook begrijpelijk dat wie digitaal kwetsbaar is, een kwart minder gebruikmaakt van digitale dienstverlening. Tegelijk sluiten steeds meer banken of raak je niet aan een loket. Wat de ongelijkheid weer verder in de hand werkt. ‘Een beperkte toegang tot essentiële dienstverlening kan basisrechten in het gedrang brengen. Mensen kunnen zo sociale rechten mislopen’, benadrukt Ponnet.
Dat beseft ook gezondheidsfonds CM, dat parallel aan digitalisering bewust naar manieren zoekt om iedereen te kunnen bereiken. Begin dit jaar kwam CM met het nieuws dat gelijktijdig met de sluiting van een paar kantoren, het ziekenfonds naast de online tool inzet op betere telefonische bereikbaarheid. ‘Daarnaast werken we met huisbezoeken, voor dienstverlening aan de kwetsbaarste en moeilijkst te bereiken groep’, zegt Karen Van Dyck, directeur dienstverlening. ‘Iedereen die er nood aan heeft en voor wie er geen alternatief is, kan ervan gebruikmaken. Nu glippen de meest kwetsbaren nog door de mazen van het net.’
‘Blijf inzetten op digitale ontwikkeling en inclusie’, adviseert Ponnet. ‘Maar zorg ervoor dat er fysieke loketten blijven of dat mensen ook offline kunnen vragen kunnen stellen. Veel mensen hebben ook nood aan menselijk contact.’
