Gezinnen zien hun voorschotfactuur vermenigvuldigen, in een geval van 400 naar ruim 1 200 euro. Energieleveranciers schrappen het vaste tarief uit hun aanbod, sommige - zoals Watz en de Vlaamse Energieleverancier - leggen de boeken neer omdat de prijsstijgingen te groot worden voor kleinere marktspelers. Energiearmoede, ook in de middenklasse, doet OCMW’s vrezen voor een onbehandelbare toestroom van mensen met betalingsproblemen.
Vooral de enorme stijging van de gasprijs, op het einde van 2021 zo’n vijf keer duurder dan in het begin, ligt daarvan aan de oorzaak. Het dure gas is onder meer het gevolg van de economische heropleving na de ergste lockdownperiodes en een grote vraag naar aardgas uit Azië, in combinatie met een teruggevallen aanbod.
Elke kWh is aan elkaar gelijk …
Dat bepaalt ook mee de prijs voor elektriciteit, bijna dubbel zo hoog is als een jaar geleden. ‘Er is maar één elektriciteitsprijs op de groothandelsmarkt’, legt Leen Vandezande van de VREG uit. ‘Geen aparte prijs voor wind-, zonne-, gas- of kernenergie. De individuele contractprijzen worden vaak bepaald door die prijzen op de groothandelsmarkt, waar de duurste centrale die nodig is om aan alle vraag naar elektriciteit te voldoen, de prijs zet. Is de vraag groot of is er bijvoorbeeld geen aanbod van elektriciteit uit hernieuwbare energie, omdat er onvoldoende zon of wind is, dan zijn dat vaak gascentrales.’
Hebben mensen met een groenestroomcontract dan geen enkel voordeel ten opzichte van zogenaamde grijzestroomverbuikers, wiens elektriciteitscontract ook op energie uit gas en andere fossiele brandstoffen teert? De productie van hernieuwbare energie, bleek uit internationale rapporten, kost immers steeds minder en is nu al voor twee derde goedkoper dan fossiele energie.
Vandezande verduidelijkt dat je niet kan kiezen welke energie je uit je stopcontact haalt. ‘Wie een groenestroomcontract heeft, weet dat er evenveel groene stroom wordt opgewekt als hij verbruikt, maar dat betekent niet dat elke kWh elektriciteit die hij zelf verbruikt, groen is. Alle geproduceerde elektriciteit wordt samen op het net gezet, en vanaf dan valt niet meer te onderscheiden waarvandaan elke kWh afkomstig is.’
… maar sommige zijn gelijker dan andere
Is dat niet eigenaardig als we groenestroomverbruik willen belonen en komaf willen maken met fossiele brandstoffen? ‘De huidige prijszetting is een pervers systeem’, vindt Margot Vingerhoedt, woordvoerder van energiecoöperatie Ecopower. Die produceert en levert hernieuwbare energie zonder winstoogmerk, en past zijn voorschotfactuur vooralsnog niet aan. Maar door de hoge instroom heeft Ecopower momenteel een klantenstop tot minstens eind januari. ‘Hernieuwbare energie wordt steeds goedkoper’, zegt ze, ‘maar op de huidige manier gaan de winsten volledig naar de energiebedrijven, ten koste van de consument.’
'Het zou mooi zijn als niet elke energiebron in dezelfde pot terechtkomt'
Margot Vingerhoedt, Ecopower
‘De duurst geproduceerde stroom bepaalt de marktprijs en nu is dat gas. Het zou mooi zijn als niet elke energiebron in dezelfde pot terechtkomt. Het moet mogelijk zijn om daarin te differentiëren. Ik deel de visie niet dat het niet uitmaakt welke energie er uit een stopcontact komt. De herkomst is wel degelijk van belang.’
Sahel
Maar die laatste, en duurste centrale beantwoordt wel aan een fysische realiteit, nuanceert Jan Cornillie van internationaal adviesbureau voor hernieuwbare energie 3E. ‘Uiteindelijk is die nodig om energie te kunnen blijven leveren en te voorkomen dat het elektriciteitsnet overbelast geraakt. De komende tien jaar zullen we nog niet kunnen vermijden dat die laatste centrale een gascentrale is. Daarvoor is de elektriciteitsproductie van hernieuwbare bronnen nog niet stabiel genoeg en heeft Europa nog te weinig connectie met stabielere bronnen, zoals in het hoge noorden of de Sahel.’
Gas lijkt dus nog wel even nodig om ad hoc aan de energievraag te kunnen voldoen, maar misschien zorgt de huidige schok ervoor dat consumenten iets minder hechten aan het allergoedkoopste, variabele contract, denkt Cornillie. ‘Dat zou in het voordeel spelen van 100-procent-groenestroomaanbieders die alleen een vast contract aanbieden en de prijzen op de kortetermijnmarkten niet hoeven te volgen. Er zijn momenteel heel weinig spelers die dat kunnen doen en over de nodige flexibiliteit beschikken als er bijvoorbeeld geen wind is. Maar ik zie ze in de toekomst toenemen.'
