Federaal werd het aangezwengeld door de sociale partners met de afspraak in het interprofessioneel akkoord van 1998 om de investering van bedrijven in opleidingen op te trekken tot 1,9 procent van de loonmassa. Twintig jaar later vormde de wet-Peeters dat om tot een recht op vijf dagen vorming ten aanzien van de werkgever.
In het kader van het tijdkrediet kwam er na de eeuwwisseling ook het opleidingskrediet voor werknemers. Vlaanderen deed toen, op aangeven van de sociale partners, zijn deel met een mooi kwartet om de vraag naar opleiding aan te wakkeren: opleidingscheques voor werknemers, aanmoedigingspremies voor wie het federale opleidingskrediet opneemt, recht op loopbaanbegeleiding met zogenaamde loopbaancheques, en – niet te vergeten, zij het nooit tot volle wasdom gekomen – de start van een EVC-beleid met ervaringsbewijzen (erkenning van elders verworven competenties).
Levenslang leren lijkt geen lang leven meer beschoren.
Een vijfde spoor vulde dat later zelfs nog aan: leerrijke werkomgevingen werden bevorderd, eerst via projecten uit het Europees Sociaal Fonds, later structureel via Flanders Synergy, inmiddels alweer ter ziele gegaan.
Dat alles kwam met een stevig cijferdoel: de deelname aan een opleiding moest voor volwassenen opgetrokken worden tot 10 procent en later tot 15 procent in het Pact 2020 van de Vlaamse regering-Peeters I (2007-2009). Toch lijkt het levenslang leren geen lang leven beschoren.
Minister van Levenslang Leren
We mochten in 2022 nog even victorie kraaien toen federaal minister van Werk Pierre-Yves Dermagne (PS) een ernstig tekort in de bovenvermelde wet-Peeters corrigeerde. Van een collectief, en dus bij werkgevers moeilijk afdwingbaar recht op vijf opleidingsdagen, werden de opleidingsdagen een individueel recht. Daarbij kwam een strakkere opvolging van de overheid met de Federal Learning Account. Vandaag zien we dat al die verwezenlijkingen op losse schroeven staan.
In haar beleidsnota riep Vlaams minister van Werk Zuhal Demir (N-VA) zich weliswaar in een beweging uit tot minister van Levenslang Leren, maar vervolgens decreteerde ze dat het budget voor opleidingsincentives nagenoeg moest worden gehalveerd.
Voor de loopbaancheques besloot minister Demir tot een maandelijkse digitale veiling van slechts duizend stuks, alsof het gaat om tickets voor een Taylor Swift-concert.
Daarbovenop snoeide ze zwaar in het opleidingsaanbod van de VDAB, altijd al een doorn in het oog van de commerciële opleidingsverstrekkers. Voor de loopbaancheques is er nu elke maand een digitale veiling van slechts duizend stuks, alsof het gaat om tickets voor een Taylor Swift-concert. Het prachtige instrument van het betaald educatief verlof, na de regionalisering omgevormd en versmald tot het Vlaams Opleidingsverlof (VOV) wordt verder uitgekleed.
De vaststelling is dat deelname aan een opleiding ondertussen blijft hangen op 11,2 procent, ver onder de beoogde 15 procent en overigens ook onder het Europese gemiddelde.
Levensbreed
Laat je Demir doen, dan moet bij het VOV de nadruk komen te liggen op knelpuntberoepen. Daarmee zou het almaar verder wegglijden van de ‘levensbrede’ doelstelling van het verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie (nr. 140) betreffende betaald educatief verlof, nochtans wel door België geratificeerd.
Dan zag het er federaal een tijd beter uit. Maar daar is het intussen eveneens terug naar af. Voor periodes in opleidingskrediet zullen er minder pensioenrechten zijn. Het individuele recht op opleiding zal opnieuw gedeeltelijk worden gecollectiviseerd. En de Federal Learning Account wordt geschrapt. De beperking in de duur van de werkloosheidsuitkeringen zal ten slotte een zware impact hebben op de opleiding van werklozen.
Het moet zijn dat de opleidingsnood bij volwassenen sterk verminderd is door het walhalla van de kunstmatige intelligentie en de spectaculair verbeterde performantie van het onderwijs.
