Besparingen in de pensioenen, de werkloosheidsuitkering, menswaardige minimuminkomens of langdurige ziekte moeten de Belgische staatskas miljarden opleveren. Achter die cijfers schuilen stuk voor stuk menselijke verhalen.
Het gaat om mensen die moeilijk rondkomen, hun plaats niet vinden op de arbeidsmarkt of worstelen met hun gezondheid. Hen wacht in de nabije toekomst fiks inkomensverlies of de grote onzekerheid.
Op dinsdag 14 oktober organiseren vakbonden en middenveldorganisaties een 'loopbaanmars' om op te komen tegen de besparings- en flexibiliseringsmaatregelen van de regering. 'Als niemand op straat komt om zich te laten gelden, lacht de regering ons in ons gezicht uit', zegt Mathias Mortelmans (24), al vijf jaar arbieder bij Atlas Copco. 'Wij zijn de generatie die de Arizona-maatregelen het langst zal voelen.'
1 januari boezemt angst in
Vanaf 1 januari 2026 wordt het recht op een werkloosheidsuitkering beperkt tot een maximale duur van twee jaar. Daarmee rekent de regering-De Wever zich alvast 2 miljard euro rijker. Naar schatting meer dan 180.000 mensen verliezen volgend jaar hun uitkering.
‘Ik hoop dat mijn ouders nog voor mij willen instaan.’
Peter (52) verliest op 1 januari zijn werkloosheidsuitkering
Eén van hen is Peter Verleysen. Hij heeft de brief die hem meedeelt dat hij vanaf het nieuwe jaar zijn uitkering verliest, al ontvangen. Peter is 52 jaar oud en woont bij zijn ouders. Omdat hij autisme heeft en een prikkelarme omgeving behoeft, zit een baan op de reguliere arbeidsmarkt of alleen wonen er voor hem niet in. Vrijwilligerswerk zorgde wel voor een zinvolle invulling.
'Ik hoop dat mijn ouders nog voor mij willen instaan', zegt hij. 'Alle drukke momenten maken regulier werk voor mij onhaalbaar. Dat ik ineens mijn uitkering verlies, voelt mensonterend.'
'De vraag of Peter beter via een ander systeem ondersteunt wordt is een academische oefening’, denkt Maarten Gerard, hoofd van de ACV-studiedienst. ‘De realiteit is dat Peter tot dusver dankzij zijn werkloosheidsuitkering menswaardig kon leven en betrokken bleef bij de arbeidsmarkt. Vanaf 1 januari laat onze zogezegde welvaartsstaat hem vallen.'
Nevenschade
De achteloosheid waarmee de regering-De Wever de duimschroeven van de welvaartsstaat aandraait, zorgt voor flink wat nevenschade. 'Het lijkt wel alsof de regering aan sommige doelgroepen geen enkel moment gedacht heeft', aldus Maarten Gerard.
Zo kon Viviane (60) tot nu haar beperkte inkomen uit wijkwerk in de voor- en naschoolse kinderopvang combineren met haar werkloosheidsuitkering. Maar omdat haar wijkwerkstatuut afhangt van haar uitkeringsstatuut, dreigt ze in een klap zowel haar uitkering als haar wijkwerk te verliezen.
'Bovendien werd deze wijkwerkers beloofd, toen het vorige zogeheten PWA-stelsels hervormd werd, dat ze hun wijkwerk konden blijven doen tot aan hun pensioen', legt nationaal secretaris van het ACV Stijn Gryp uit. 'Dit is contractbreuk, onaanvaardbaar. Deze mensen doen belangrijk werk voor de samenleving, maar worden in de bestaansonzekerheid geduwd.'
Voor Viviane is een reguliere baan evenmin een optie. Na een zware rugoperatie werd ze voor 33 procent arbeidsongeschikt. 'Ik heb nog enkele jaren gewerkt, maar kreeg in 2008 mijn ontslag', vertelt ze. 'Daarna werd het heel moeilijk om nog werk te vinden. Gelukkig kon ik instappen in het PWA-systeem bij de kinderopvang.'
Dat had als bedoeling werkzoekenden toe te leiden naar de arbeidsmarkt, maar gaf Viviane in de eerste plaats zinvol werk. 'Met een leefloon weet ik niet hoe ik mijn rekeningen kan betalen. Ik blijf maar gestraft worden voor mijn rug. Ik heb nooit geprofiteerd van mijn stempelgeld, ik heb daarvoor gewerkt.’
De pensioenmalus, een verraderlijke valkuil
Naast de hervorming van de werkloosheidsuitkering, moet de pensioenhervorming van minister van Pensioenen Jan Jambon (N-VA) tegen 2029 zo'n 3,1 miljard opleveren. Vooral de zogenoemde 'pensioenmalus' betekent een slok op de borrel.
Die bepaalt dat iedereen die stopt voor de wettelijke pensioenleeftijd - zonder aan het minimumaantal van 35 gewerkte jaren en 7.020 dagen te komen - een 'straf' krijgt: twee procent minder pensioen vanaf 2026, vier procent vanaf 2030 en vijf procent vanaf 2040. Een rapport van de vergrijzingscommissie toonde al dat met name vrouwen, die vaker deeltijds werken, de gevolgen van de malus zullen voelen. Ongeveer de helft van de vrouwen haalt de nieuwe voorwaarden niet haalt.
Voor Solange Peirsegaele (59) is de nabije toekomst daardoor een groot vraagteken. 'Ik heb geen enkel perspectief op hoe lang ik nog moet werken voor een volwaardig pensioen', vertelt ze aan Visie.
Al dertig jaar combineert ze haar werk met de zorg voor haar twee kinderen met een handicap. Ze werkte nooit minder dan halftijds en meer wanneer het kon. 'Ik heb mijn best gedaan om te blijven werken', zegt ze. 'Al was de combinatie vaak erg moeilijk. Maar natuurlijk lukte het niet meer om voltijds te werken.'
‘De regering wil dat we langer werken. Maar ook dat we steeds meer zelf de zorg voor anderen opnemen. Dat is een tegenstrijdige boodschap.’
Solange Peirsegaele vreest de pensioenmalus
Met de pensioenmalus straft de regering de zorg voor haar kinderen af, vindt ze. 'Enerzijds vraagt de regering van ons om langer te werken. Buitenshuis. Want werken doen we als zorgouder. Anderzijds wil de regering dat we zelf steeds meer zorg voor anderen opnemen. Dat is een tegenstrijdige boodschap. De overheid jaagt ons op, maar laat ons tegelijkertijd in de steek.'
Nancy Wittevrongel © Wouter Van Vooren
‘Poetsen tot mijn 67ste, dat zie ik absoluut niet zitten.’
Nancy Wittevrongel, huishoudhulp
Nancy Wittevrongel (54), huishoudhulp bij Trixxo, heeft een vergelijkbare vrees voor haar pensioen. Momenteel zit ze enkele maanden thuis na een ingrijpende knieoperatie. 'Een nieuwe knie', zegt ze opgewekt. Maar de fysieke tol van haar werk uit zich regelmatig ook in lage rugpijn. 'Toen de kinderen nog kleiner waren, heb ik in totaal vijf jaar ouderschapsverlof genomen. Ga ik daarvoor nog afgestraft worden? Niets is zeker.'
Momenteel werkt Nancy 30 uren per week. 'Volgens mypension kan ik met vervroegd pensioen als ik 61 ben, maar het is maar de vraag of dat zal lukken. Poetsen tot mijn 67ste, dat zie ik absoluut niet zitten.'
Almaar flexibeler, voor de baas
Behalve besparingen in de sociale zekerheid plant de regering-De Wever een doorgedreven flexibilisering van de arbeidsmarkt, die nachtwerk en overuren goedkoper maakt voor de werkgever. Door de afschaffing van de minimale arbeidsduur vrezen arbeidsmarktexperten en vakbonden zelfs dat de regering de deur open zet naar de beruchte 'nulurencontracten'.
Dat is een overeenkomst waarbij de werkgever een werknemer kan oproepen wanneer die dat wil en zonder zich aan een vast minimum werkuren te houden. Werknemers weten dus nooit op voorhand hoeveel ze kunnen werken en zullen verdienen.
'Zeker in combinatie met het optrekken van de vrijwillige overuren zet de regering de deur open voor allerhande problematische situaties', zegt VUB-arbeidssocioloog Christophe Vanroelen. 'De term vrijwillig is in een machtsverhouding zoals een arbeidsovereenkomst zeer troebel.’
Mathias Mortelmans © Johannes Vande Voorde
Mathias Mortelmans (24), werkt al vijf jaar bij Atlas Copco als arbeider. Hij voelt de toenemende flexibilisering. 'Op een bepaald moment werkten we zelfs met één derde interimmers in onze ploeg. Je kan steeds moeilijker een vast contract krijgen.'
'Kan ik nog wel op pensioen? Die vraag stel ik me soms. Een vast contract klinkt saai, maar zonder werkzekerheid bots je op obstakels om een lening te krijgen bij de bank en bouw je geen pensioenrechten op.'
Maarten Gerard valt Mathias bij. 'Door systematisch werkzekerheid af te bouwen en de drempel voor sociale rechten te verhogen', besluit hij, 'worden de kansen van jongeren en ouderen voor een waardige en werkbare loopbaan onderuit gehaald. Daarom houden we op 14 oktober de loopbaanmars.'
